Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Mufumakadzi we a vha a sa shumi o no vha tshiga tsha fulufhelo kha vha si na mishumo na vivho ḽa tshitshavha tsha hawe nga murahu ha u shandukisa tshelede yawe ya gavhelo ya matshilisano ya vha bindu ḽa zwiḽiwa ḽine ḽa khou bvelela.
Vho Atendaho Rafundisani vha minwaha ya furaru-raru, u bva kha muvhundu wa Vondwe nnḓa nyana ha ḓorobo ya Ṱhohoyanḓou, zwino u na bindu la zwiliwa lo bvelelaho kha Matache Crossing ine ya vha na mushumo munzhi. Tshiṱori, tshine tsha pfi Zwiliwani Crossoni Matache, tsho vhewa nga nḓila ya tshiṱirathedzhi kha mahaḓa a vhathu vhanzhi nahone tsho no vha fhethu hune ha ḓivhea vhukuma kha vharengi vhane vha khou ṱoḓa zwiḽiwa zwire na vhuḓipfi ha hayani, zwo bikiwaho hayani.
U bika zwiḽiwa zwo fhambanaho zwa ṋama - hu sa katelwi ṋama ya nguluvhe, mashonzha na khovhe - zwi tshi khou tshimbila na mukapu, saladi na zwinwiwa zwine zwa vha uri zwo khwaṱha. Zwino nga u ḓiimisa nga eṱhe kha zwa masheleni, Vho Rafundisani vha a kona u ḓiṱhogomela na muṱa wavho.
"Zwo thoma hani zwoṱhe? Ndo ita khoso ya u Hospitality gudedzini ḽa Vhembe TVET College fhedzi ndi sa koni u wana mushumo wa fomala musi ndo no fhedza na pfunzo dzanga. Lwa tshifhinganyana ndo vha ndi tshi khou wana thuso yanga ya R370 na ya ṅwana wanga, fhedzi hezwi zwo vha zwi sa koni u ri tikedza lwa ṅwedzi woṱhe," vho ṱalutshedza.
"Ho vha hu ḽiṅwe ḓuvha musi ndi tshi khou tsikeledzea na u lila, u sa ḓivha zwine zwa fanela u itwa sa izwi tshelede ya gavhelo ya masheleni i tshi khou fhela phanḓa ha musi ṅwedzi u tshi khou fhela musi ndi tshi dzhia zwiḽiwa zwanga zwa u fhedzisela zwa mugayo ndi hayani nahone, kha zwiḽiwa zwo salaho kha thuso yanga, ndo renga zwiṅwe zwithu zwi ṱoḓeaho na u renga tshiṱofu tsha zwiḽiwa. Sa zwine na nga zwi vhona, zwino zwoṱhe ndi ḓivhazwakale. Ndi khou tshimbidza bindu ḽi bvelelaho ḽine ḽa kona u ṱhogomela muṱa wanga," vha ralo.
Ya u ṱalula tshikhala tshine nda nga vhea khatsho. Mashudu mavhuya khaladzi anga, Vho Lufuno Mahada, vho mpha tshiṱoko tshavho, tshe vha vha vha si tsha tshi shumisa. Hezwo zwo vha zwi murahu nga 2023. Naho ho vha hu na khaedu, ndo konḓelela na u shuma nga maanḓa u vha hune nda vha hone ṋamusi. Ndi nṋe muhulwane wanga nahone maḓuvha a u lindela thuso ṱhukhu ndi ḓivhazwakale," vho ralo.
Zwino u maketa bindu ḽawe nga kha nyanḓadzamafhungo ya matshilisano, hune a kovhelana zwine a bika kha bindu lawe zwa ḓuvha na ḓuvha.
U shuma hawe nga maanḓa nga u ṱavhanya zwo kunga ṱhogomelo ya SASSA, ye ya vha i tshi khou fhufha na vhaṅwe vhaṱanganedzi vha thuso ya masheleni vhe vha thoma mabindu u ya Cape Town kha mushumo wa zwa mabindu.
"Ndi a livhuwa vhukuma kha SASSA. Ndovha ndi nga si vhe fhano arali ho vha hu si ngavho. Ndi ima fhano sa tsumbo ya kale ine, nga mbilu ya u ḓiimisela, zwoṱhe zwi a konadzea. Hezwi zwi dovha zwa sumbedza uri a si tshelede nnzhi ine ya nga vhea muthu kha bindu. Mutengo muṱuku u nga ni isa kule.
"Pulane yanga ya matshelo ndi u vha na vhengele ḽau ḽela na u thola vhathu vhanzhi. Kha vhaswa ndi ri: ni songo dzula fhasi na lindela zwibammbiri, fhedzi imani ni ite zwiṅwe zwithu zwa u ḓi takusa," vho ralo.