Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Lwa miṅwaha i fhiraho mivhili, vhaongiwa vha Kiḽiniki ya Louis Trichardt vho vha vha tshi fanela u ita zwithu hu si na maḓi. U ṱahela hu kwama tshifhaṱo tshoṱhe tsha muvhuso woṱhe, hune ha katelwa kiḽiniki, mihasho ya Mveledziso ya Matshilisano, Vhulimi , Maḓaka na Vhureakhovhe, na Khothe ya Madzhisiṱaraṱa ya Louis Trichardt.
Kiḽiniki i shumela vhalwadze vhanzhi ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe u bva ḓoroboni na fhethu ha tsini, u fana na Tshikota.
Vho Jonas Erasmus vha re na miṅwaha ya 60 ndi muṅwe wa vhathu vhanzhi vhane vha ḓitika nga kiḽiniki iyo. Vho ri: "Vhuleme ho thoma miṅwahani mivhili yo fhiraho." "Kiliniki yo kuna, fhedzi a hu na maḓi. Ndi thaidzo khulwane. Ri fanela u tshimbila na u badela R3 u shumisa mabungo a nnyi na nnyi hanefha ḓoroboni. Ndi ḓa fhano ṅwedzi muṅwe na muṅwe nga nyimele ya zwine zwa kwama mbilu yanga, nahone a hu na tsho no shandukaho."
Dzangano ḽa Vhashumeli vha Muvhuso (PSA) ḽo sasaladza ṱhahelelo ya maḓi sa khombo ya mutakalo na u pfuka milayo ya tsireledzo ya mushumoni. Masipala wa Tshiṱiriki tsha Vhembe (VDM) wo thoma wa ṋetshedza zwishumiswa zwa u hwala maḓi, fhedzi tshishumiswa tsha stopgap tsho kundelwa u shuma.
Arali hu si na maḓi a elelaho, vhashumi na vhalwadze vha shumisa mabakete ane vha tou ka vhone vhanwe uri vha shumise kha mabunga afho kiḽiniki. Mushumi a sa ḓivhei o amba uri vhathu vhanzhi vhane vha khou ita mutevhe kha Muhasho wa Vhashumi kha UIF vho sedzana na thaidzo i fanaho na iyi.
"A hu na maḓi ofisini dzashu. Vha VDM vha khou kundelwa u rumela thannga ya maḓi ofisini dzashu. Fhethu hune ha vha na maḓi fhedzi ndi tshiṱitshini tsha mapholisa tsha kale, fhedzi tshi shumela sele na fhethu hau bikela fhedzi. Na ofisi dza vhalanguli a dzi na maḓi. Tshifhaṱo tshashu a tshi nga koni u tikedza dzithangi, nahone a hu tshipiḓa tshine ra nga shumisa u vhea dzi thannga idzo," vho ralo.
Naho vhunzhi ha nḓisedzo ya maḓi ya ḓorobo yo vusuludzwa tshifhingani tsho fhiraho, tshifhaṱo tsha muvhuso tshi kha ḓi vha tshi si na maḓi. Vho Neil Shikwambana, muambeli wa Muhasho wa Mutakalo wa Limpopo, vha ri tshifhaṱo tsho vha tshi tsha Muhasho wa Mishumo ya Tshitshavha, nahone Muhasho wa Mutakalo, Mafhungo a zwa Muno, na Vhulamukanyi ho vha vho tou sendeleliwa sa vhahiri fhedzi.
"Tshifhaṱo tshoṱhe a tshi na maḓi. Vhane vha wana maḓi vha ita nga u ralo nga ndugiselo dzo khetheaho nga VDM, vhane vha kona u vha ḓisela maḓi," vha ralo.
Vho Lawrence Muvhango, mudzudzanyi wa Limpopo kha vha PSA, vhari vha mbumbano vha vho ḓivha nga ha fhungo iḽi fhedzi nga murahu ha musi ḓorobo yo no tangana na vhuleme ha nḓisedzo ya maḓi. "VDM yo fulufhedzisa u ṋetshedza mathannga a maḓi sa thandululo ya tshifhinganyana," vho ralo. "Fhedzi na nga murahu ha musi maḓi o no vhuyedzedzwa ḓoroboni yoṱhe, tshenetshi tshifhaṱo tsho dzula tshi si na maḓi lwa miṅwaha ya tshivhalo."
Vho engedza nga uri vhashumi na tshitshavha vho kovhelana mabakete a u shumisa kha mabunga. "Kha kiliniki, bakete ḽithihi ḽi a kovhelwa. Ndi khombo khulwane ya mutakalo," vho ralo.
Vho Muvhango vhari muhasho na VDM vha khou vhonana mulandu, husina pulane i re khagala ya u tandulula fhungo iḽo.
"PSA yo humbela Muhasho wa Mishumo na Vhashumi uri vha dzhenelele sa izwi zwi tshi khou pfuka milayo ya mutakalo na tsireledzo ya mushumoni. Arali hu si na zwine zwa itwa hu sa athu fhela maḓuvha a furathi, ri ḓo swikisa mafhungo aya kha Ofisi ya mulangavundu na Minisiṱa wa Maḓi na Vhutatatshili," vho ralo.
Muambeli wa masipala wa tshiṱiriki tsha Vhembe Vho Moses Shibambu vho amba uri fhungo iḽi, ḽine ḽa kwama tshifhaṱo na zwipiḓa zwa tshivhilelani tsha ḓorobo, a ḽi nga ḓo tandululwa u swika mikano miraru miswa - phakhani ya kharavani, phakha ya miri, na tshiṱaraṱa tsha Steyn Street - hu tshi shuma. "U ya nga rakonṱiraka, magwedzho dzi nga fhela nga Ḽavhuṋa, ḽa fumbili-iṋa Khubvumedzi," vho ralo.