Tshiṱori nga Kaizer Nengovhela. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Kha zwine zwa nga ṱoḓa u ṱaluswa sa nganea, mugidimi atshilaho na vhuholefhali u bva kha tshitshavha tshi shayaho tsha vhupo ha mahayani fhano Vhembe okunda anewa mendele wa silivhere kha Dubai Para Athletics Grand Prix 2025 vhege yo fhiraho.
Kha Masala Makatu, ṅwana wa miṅwaha ya 18 a bvaho kusini kwa Makhitha kha vhupo ha Kutama, zwiitea zwa miṅwedzi i si gathi yo fhiraho zwi kha ḓi pfa zwi si zwa vhukuma. Miṅwaha miṱanu yo fhiraho, musi a tshi kha ḓi vha mugudiswa Tshikoloni tsha Rivoni tsha vhagudiswa vhare na vhuholefhali haau vhona, ho ngo vhuya a vha na muloro wa u imela shango ḽawe kha luvhanḓe lwa mitambo ya ḽifhasi.
"A tho ngo vhuya nda humbula uri mutukana wa vhupo ha mahayani u fana na nṋe ḽiṅwe ḓuvha u ḓo ya fhethu nga kha zwa mitambo," o ralo kha nyambedzano ino vhege.
Makatu zwa zwino ndi mugudiswa wa Gireidi ya 11 kha Akhademi ya Tshikhiresite ya Champion iye ndana nyana na dorobo ya Louis Trichardt, fhedzi vhabebi vhawe vho thoma vha mu ṅwalisa ngei Rivoni, tshikolo tshine tsha vha na vhukoni ha u funza vhagudi vhare na khaedu yau vhona. O vha e na bono ḽo linganelaho vhukuma kha maṱo oṱhe.
Vhukoni hawe ha u gidima ho tumbulwa nga khombo. "Ḽiṅwe ḓuvha, vhadededzi vho nthuma kha mushumo nahone vha mmbudza uri ndi gidime nga u ṱavhanya nga hune zwa konadzea ngaho nahone vha vhuye thwii. Hu sa athu fhela mithethe minzhi, ndo vha ndo no vhuya, nahone vho vha vho mangala vhukuma. Nga masiari eneo, vho nnyisa mudavhini wa mitambo ya mulenzhe u itela u ṱaṱisana na vhaṅwe musi ndi tshi khou gudiswa, nahone ndi vha fhira vhoṱhe. Zwo salaho, samusi vha tshi amba, ndi ḓivhazwakale."
Makatu ho ngo dzhia vhukoni hawe sa tshithu tshi sa ṱoḓei na u gudiswa nga maanḓa u itela u bveledza vhutsila hawe. O ri: "Ndo zwi ṱhogomela uri ndo wana tshifhiwa tsho khetheaho tshi bvaho ha Mudzimu." U ḓikumedzela hawe ho vha na mbuyelo, nahone a thoma u kunda miṱaṱisano ya henefho na kha lushaka. Muloro wawe wo vha u wa u vha munwe wa vhatambi vha khwinesa we Afrika Tshipembe ḽa vhuya ḽa bveledza.
Ṅwaha wo fhiraho, Makatu o vha a tshi fanela u fanelea u ya kha dzikhamphani dza ḽifhasi. Vho imela vunḓu ḽavho kha Vhuṱaṱisani ha Lushaka ha SASAPD ngei Bloemfontein, he vha kunda ngamendele tharu dza musuku - kha tshitenwa tsha 100m, 200m, na 400m - kha khethekanyo ya U20 T12 (ine ya vha na vhushayanungo vhu vhonalaho). Vha dovha vha vhea na rekhodo mbili dza Afrika Tshipembe, kha 100m na 400m.
Khae, lwendo lwa u ya Dubai lwo vha lu u wedza ha muloro. Ndi muraḓo wa Kiḽaba ya Mitambo ya Isability Limpopo, hune a gudisa kha vhatambi vha nṱha, hu tshi katelwa na muwini wa Oḽimpiki Sheryl James. James o vha o takadzwa vhukuma nga u tamba ha Makatu. "Hoyu wo vha u muṱaṱisano wawe wa u thoma wa dzitshaka, ngauralo o vha o tshuwa vhukuma," o ṅwala kha siaṱari ḽawe ḽa Instagram.
Naho ho vha na tsinga, Makatu o vha e na siliva yawe, ya u ṱoḓa kha mbambe ya Men's Open 100m T12. O fhedza nga mithethe ya 11.51, mithethe ya 0.09 fhedzi yo vha i murahu ha muwini.
"Naho ndo fhedza ndi wa vhuvhili fhedzi kha mbambe yanga ya u thoma ya shango, ndi fushea nga u tamba hanga nahone ndi pfa uri ndo imela vhathu vhanga zwavhuḓi. Muṱaṱisano wo vha u tshi konḓa, nahone ndi khuliso khulwane u vhaliwa vhukati ha vhatambi vha khwine kha ḽifhasi," a ralo.
James o dovha a ita uri shango ḽawe ḽi ḓikukumuse, a wane musuku kha mbambe dza 200m na 400m. "Musi ri tshi thoma lwendo lwa u ya Dubai, ndo vha ndo ḓalelwa nga u timatima, nahone mbudziso dzo vha dzi tshi khou ḓala muhumbuloni wanga. Naa ndi fanela u vha ndi tshi khou ita zwenezwi? Fhedzi, nga tshilidzi tsha Mudzimu, ndo gidima nda thoma khalanwaha zwavhuḓi," a amba.
Iṅwe ya khaedu khulwanesa kha vhatambi vhapo ndi u tsireledza vhatikedzi u itela u ṱaṱisana kha dzitshaka. Isability Sports Club i ṋetshedza thikhedzo ya ndeme kha vhatambi vha ngaho Makatu, fhedzi hu ṱoḓea zwinzhi. O ḓiimisela u sa tendela vhubvo hawe vhu tshi mu thivhela u swikelela miloro yawe - fhedzi u ṱoḓa mutikedzi.