Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Munna vha minwaha ya fuṱhanu, Vho Joseph Khathutshelo Nelushi vha bvaho muvhunduni wa Tshandama tsini na ḓorobo ya Ṱhohoyanḓou, vhari vhutshilo havho ho vha ho no lozwa lwa miṅwaha i fhiraho mahumi mararu nga ṅwambo wa u humbulelwa ha vhufhura ha u ḓiṱalusa. Naho vho vula mulandu mapholisani na u dzulela u dalela Muhasho wa zwa Muno, Vho Nelushi vhari a hu na vhukando vhu pfalaho he ha dzhiiwa u swikela mutsiko wa nyanḓadzamafhungo u tshi fheleledza wo bveledza phindulo.
Nelushi vho ri vhuleme ho thoma mathomoni a minwaha ya 1990s musi vho no lingedza u ṅwalisa u bebwa ha ṅwana wavho. Vhaofisiri vho vha vhudza uri nomboro yavho ya ID ya Afrika Tshipembe yo vha i tshi khou shumiswa kale nga munwe muthu. U bva tsheetsho, vho vha vha sa koni u swikelela tshumelo dza mutheo - u bva kha u ita khumbelo ya nnḓu ya RDP u swika kha u wana khadzimiso ya masheleni ya bannga kana u vusuludza ḽaisentsi ya u reila.
Vho humbulela uri mafhungo aya a bva kha munna a bvaho khashango ḽa Zimbabwe, ane a ḓivhiwa fhedzi sa "John", ane ovha a tshi dzula na muṱa wa Ha Nelushi mathomoni 1990s nahone a shuma kha mme avho vho no fhiraho shangoni. Vho Nelushi vha tenda uri munna uyo a ngavha o dzhia zwidodombedzwa zwavho zwa vhuṋe, nahone a zwi shumisa u swikelela tshumelo dza muvhuso, hu tshi katelwa na u ita khumbelo ya masheleni na u wana nnḓu ya RDP Musina, ine zwino ya ṅwaliswa dzinani ḽa Vho Nelushi.
"Ndo vhuya nda ita khumbelo ya u koloda masheleni kha bannga, nahone vha ntsumbedza tshinepe tsho ṱumanaho na ID yanga. Ho vha hu ene - munna we a vha a tshi dzula hayani hashu nahone a tshi shumela mme anga. Ndi pfa u nga a thiho shangoni ḽanga. Ndi nga si kone u shuma kana u ṅwalisa tshithu dzinani ḽanga," vho ralo.
Vho Nelushi vho vula mulandu tshititshini tsha mapholisa tsha Thohoyandou nga 2012. Nga murahu vho mbo di pfulutshedzwa Musina SAPS, he vha vhudzwa uri muhumbulelwa u khou tendiwa uri u khaḓi tshila. "Fhedzi u swika na ṋamusi, a hu na muthu we a farwa. A thi athu vhuya nda pfa tshithu nga ha mulandu uyu."
Zwe zwa ita uri mafhungo a vhe mavhi vhukuma, Vho Nelushi vha tenda uri mme avho vho lovhaho vha nga vha vho dzhenelela kha u shumisa maṅwalo avho a vhuṋe nga nḓila i songo ḓoweleaho. Ṱhanziela yavho ya u thoma ya mabebo yo fhela, nahone vho mbo ḓi shavha musi vha tshi vhudziswa. Vho ri: "Ndi humbula uri ho vha hu na thendelano yo itwaho murahu hanga nga havha vhathu vhavhili (John na mme a Vho Nelushi)."
Vhuimo ho dovha ha kwama vhana vhavho, vhe vha vha vha tshi fanela u dzhia dzina ḽa mme avho. "Ndo lingedza u ita khumbelo ya bugu ndaula(ID )karaṱa Pretoria ṅwaha wo fhiraho wa 2024, fhedzi vho mmbudza uri ndi ṱoḓa ID ya mme anga na ṱhanziela ya lufu. Na nga murahu ha musi ndo no ḓisa eneo maṅwalo, vho mmbudza uri ndi mubvannḓa."
Vha nyanḓadzamafhungo ya Limpopo Mirror vho rumela mbudziso dzo fhelelaho nga ha mulandu wa Vho Nelushi kha Muhasho wa zwa Muno nga ḽa 2 Shundunthule. Naho muhasho wo ṱanganedza rasiti, a hu na phindulo ya tshiofisi ye ya ṱanganedzwa, hu sa londwi u tevhelwa ho vhalaho. Nga ḽa 28 Shundunthule, mbudziso yo mbo ḓi gonya ya kha Vho Duwayne Esau, muambeli wa Minisiṱa wa zwa Muno, Vho Dokotela Leon Schreiber. Vho Esau vho humbela uri ṱhoḓisiso i vhe yo rumelwa nga email thwii khavho, zwe zwa itwa.
Nṱhani ha u ṋetshedza phindulo ya tshiofisi, muofisiri wa muhasho wa muno vha bvaho Pretoria vho kwamana na Vho Nelushi thwii nga Musumbuluwo, ḽa 2 Fulwi, nahone vha vha ṋea nomboro ntswa ya ID ya Afrika Tshipembe. Vho eletshedzwa uri vha dovhe vha ite khumbelo ya ID ya karaṱa.
Vho Nelushi vho ri vho vha vhe na fulufhelo nga vhuronwane. "Ndi a vhofholowa nyana uri ndi nga fheleledza ndo ita khumbelo ya ID ya karaṱa hafhu. Fhedzi mafhungo ha athu tandululwa nga vhuḓalo. Naa vha ḓo fhelisa ID ya muṅwe muthu? Naa vha ḓo vhuisa nnḓu ya RDP? Nga ṅwambo wa thaidzo iyi, ndo vha ndi tshi khou tambula nga u vusuludza ḽaisentsi yanga nahone ndi tshi kundelwa u wana mushumo. Ndo vha ndi tshi khou hwala vhana vha tshikolo fhano Boksburg u itela u ḓi unḓa."
Gurannḓa yo dovha ya tevhela mapholisa, vha tshi shumisa nomboro ya mulandu yo ṋetshedzwaho. U ya nga muambeli wa mapholisa wa Vhembe Vho W/O Vuledzani Dathi, tshivhalo tshi na vhushaka na mafhungo o fhambanaho: muhumbulelwa o hweswaho mulandu nga fhasi ha Mulayo wa uvha fhasi ha mutsiko wa u wa halwa na u sa shuma zwavhuḓi.
Musi vha tshi humbelwa u khwaṱhisedza nomboro ya ID ya Vho Nelushi, rekhodo dza mapholisa dzo sumbedza uri ndi ya munna ane a pfi Khathutshelo Joseph Nelushi, we a farwa na vhaṅwe vhararu nga ḽa 16 Shundunthule 2025 ngei Musina. "Milayo i tshimbilelana na u humbulelwa u vha na thundu yo tswiwaho, nga fhasi ha mulandu wa SAPS Musina nomboro 255/05/2025."
A zwi tou vha khagala uri hoyu muthu o farwaho ndi ene muthu muthihi ane Nelushi a pomokwa uri o tswa vhuṋe hawe.