Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vhagudi vha bvaho muvhundu wa Damani vhe vha shuma zwavhuḓi tshikoloni ṅwaha wo fhiraho vho wana ṱhuṱhuwedzo musi vha tshi ṋewa dzilaptop dza nṱhesa, vhaganḓisi, na zwiṅwe zwishumiswa zwa u guda zwine zwa vha na ndeme i fhiraho R150,000 nga tshifhinga tsha mushumo wa u penya wo farwaho Kerekeni ya Damani ya . Kristo nga Swondaha.
Pfufho dzo ṋetshedzwa nga muṅwe wa vhagudi vho bvelelaho vhukuma vha muvhundu uyo, Vho-Mudzimba Ramagwede, vhane zwino vha dzula Gauteng zwa zwino.
Musi vha tshi khou amba nga tshifhinga tsha vhuṱambo, muambi a ḓivheaho wa ṱhuṱhuwedzo Vho N L Nefale vho amba uri mushumo wo dzudzanywa u itela u pembelela zwine vhagudi vha zwi swikelela. "A ri khou pembelela fhedzi zwe zwa swikelwa nga Gireidi ya 12 zwa ṅwaha wo fhiraho, fhedzi ri khou dovha ra ṋetshedza vhagudiswa vha bvaho kha Gireidi ya 10 na Gireidi ya 11," vha amba.
Vho ita khuwelelo kha vhe vha phasa Gireidi ya 12 uri vha bvele phanḓa vha tshi sedza kha pfunzo yavho na u litsha u ṱangana na ṱhuṱhuwedzo mmbi dzine dza vha na vhuḓiimiseli ha u swikelela zwithu zwihulwane vhutshiloni. "U ya kha zwiimiswa zwa pfunzo dza nṱha a zwi ambi uri ni na pfanelo ya u ita nga nḓila ine na funa na u dzhenelela ngayo kha mishumo i siho mulayoni. Vhuyani na digirii, hu si ṅwana," o ralo.
Musi vha tshi khou amba na vhabebi, miraḓo ya kereke, vhagudi, na vhaeni vho rambiwaho, mutikedzi muhulwane wa mushumo, Vho Mudzimba Ramagwede, vho amba uri ndi vhuḓifhinduleli ha tshitshavha tshoṱhe tsha u ṱuṱuwedza mvelele ya u guda. "Miraḓo yo ḓikumedzelaho ya tshitshavha, vhabebi vho ḓikumedzelaho, vhagudi vho ḓikumedzelaho, na vhadededzi vho ḓikumedzelaho ndi yone ine ya vha risipi nthihi fhedzi ya u fhaṱa tshitshavha tsho funzeaho. Ro lingedza u vhea mutheo wa u bvelela ha tshitshavha nga zwe ra kona u zwi rengela vhagudi ṋamusi, nahone zwino zwi kha vhaṅwe vha kwameaho kha tshitshavha u ṱuṱuwedzana na u ṱuṱuwedza mvelelo dza khwine," vha amb.
Munwe wa vhagudiswa vha dzi naledzi, Zwothe Ratshilumela, o livhuwa vhabebi vhawe kha u mu tikedza u bva tshikoloni tsha fhasi u swika kha vhuimo ha sekondari. "Ndi khou ita khuwelelo kha vhabebi uri vha tikedze vhana vhavho arali vha tshi ṱoḓa uri vha ite zwavhuḓi tshikoloni. Nga thikhedzo yaṋu sa vhabebi, a hu na tshine tsha nga ri thivhela u swikelela zwipikwa zwashu," a ralo.
Tshaulu Likhetha, we a wana naledzi dza sumbe, o vhudza avho vhane vha ḓo vha vha tshi khou ita murole wa 12 ṋaṅwaha uri vhagudi vha fanela u ya kilasini, vha ṋekedze tshifhinga kha ngudo dzavho, vha ḓitendele kha vhone vhaṋe. "Ni songo ṱuṱuwedzwa nga mutsiko wa thangana dza murole nahone ni humbule uri u litsha muloro waṋu a si khetho," o ralo.