Tshiṱori nga Maanda Bele. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Musi a tshi khou aluwa muvhunduni wa Masisi nnḓa ha Musina, Mukovhe Masilinge o vhona khaedu dza u shaea ha mishumo na u sa tsireledzea ha zwiḽiwa. O ḓiimisela u ita phambano, o ṱoḓa thandululo i shumaho—u fuwa khuhu, nḓila i bveledzaho ya u tandulula enea mafhungo ngeno a tshi khou fhaṱa bindu ḽine ḽa ḓo vhuye dza masheleni.
Ramabindu ane a vha na lufuno na u ṱuṱuwedzwa, Masilinge o vha a tshi dzulela u ṱuṱuwedzwa nga muhumbulo wa u sika tshithu tshi re na ndivho na tsha tshifhinga tshilapfu. "Vhulimi, nga maanḓa u fuwa dzi khuhu, a vhu sokou vha bindu kha nṋe—ndi nḓila ya u tikedza muṱa wanga ngeno zwi tshi dovha zwa shela mulenzhe kha tsireledzo ya zwiḽiwa tshitshavhani tshanga," a amba.
U thoma lwendo lwawe zwo vha zwi songo leluwa nakhathihi sa izwi o vha o sedzana na khaedu dzi ngaho zwishumiswa zwiṱuku. Naho zwo ralo, o dzula a tshi konḓelela, a tshi guda ngudo dza ndeme nḓilani. "Lwendo lwo vha na zwithu zwine zwa vha uri zwo gonya na u tsa, fhedzi u vhona bulasi yanga i tshi khou aluwa na u ḓivha uri ndi khou ita mvelelo dzavhuḓi zwi ita uri ndi dzule ndi tshi khou bvela phanḓa," a engedza nga u ralo.
Bulasi ya Masilinge a si ya u bveledza fhedzi; i dovha ya ṋea mishumo kha vhadzulapo. Zwa zwino u na vhashumi vhavhili vha tshoṱhe vhane vha thusa kha u ṋea zwiḽiwa, u kunakisa, na u langa zwishumiswa. "Muṱa wanga wo vha u tshi tikedza nga nḓila i sa tendisei. U nṱuṱuwedza havho nga zwifhinga zwi konḓaho zwo ita uri ndi livhise ṱhogomelo kha zwipikwa zwanga. Mushumo wo khwaṱhaho, u sa shanduka, na u dzula ndi na nḓivho nga ha nḓila dza nḓowetshumo zwo vha zwi zwa ndeme kha u bvelela hanga. Zwa ndeme vhukuma, ndi vhea phanḓa mutakalo wa khuhu dzanga ngauri bindu ḽine ḽa khou bvelela ḽi thoma nga zwifuwo zwo ṱhogomelwaho zwavhuḓi," a ṱalutshedza.
Nga nnḓa ha bindu ḽawe ḽa khuhu, Masilinge o fara bachelor ya saintsi ya ḽifhasi kha hydrology na zwishumiswa zwa maḓi zwi bvaho Yunivesithi ya Venda. Naho o vha e na vhubvo ha zwa pfunzo, u dzula o ḓikumedzela kha zwa vhulimi nahone u na ndivho ya u engedza bindu ḽawe ḽa khuhu. "Bono ḽanga ndi u fhaṱa bulasi khulwane, ya u bveledza khuhu dzine dza sika mishumo na u khwaṱhisa tsireledzo ya zwiḽiwa. Ndi funa maitele oṱhe—u bva kha u alusa zwikukwana u swika kha u zwi vhona zwi tshi khou bvelela zwa vha dzi khuhu dzi re na mutakalo. U ḓivha uri mushumo wanga u a thusa u fusha vhathu zwi a fusha nga nḓila i sa tendisei."
Sa vhunga o no vha kha nḓowetshumo lwa miṅwaha miṋa, Masilinge o sedzana na zwithivheli zwi ngaho u ḓura huhulwane ha zwiḽiwa, malwadze, na muṱaṱisano wa makete. Vho lwa na khaedu idzi nga u ṱanganedza maitele a vhulimi a shumaho zwavhuḓi, u bindudza kha maga a biosecurity, na u fhaṱa vhushaka ho khwaṱhaho na vharengi.
Nga nnḓa ha u fuwa khuhu, u dovha a dzhenelela kha bindu ḽa zwiḽiwa zwa zwiṱaraṱani. "U linganisa mabindu mavhili zwi ṱoḓa u langa tshifhinga nga vhuronwane na zwithu zwa ndeme zwi re khagala. Nga murahu ha minwaha mitanu, ndi vhona ndi tshi khou tshimbidza bulasi ya khuhu ya u ḓiitela ine ya vha na vhukoni vhuhulwane ha u bveledza. Ndi dovha nda ṱoḓa u engedza kha u ṋetshedza zwiṅwe zwibveledzwa zwa khuhu na u eletshedza vhalimi vhaswa," vho ralo.