Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Kha zwe zwavha zwi songo lavhelelwa, mulanguli wa masipala wapo wa Thulamela Vho Masala Makumule vhodirula mushumo.
Makumule, vhe vhavha vho imiswa mushumoni lwa miṅwedzi i ṱoḓaho u vha mivhili, vho ḓirula mushumo nga Ḽavhuvhili, ḽa 12 Ṱhangule. Tsheo yavho, ine yovha isa tou divheswa lwa vhege, yo ḓa ḓuvha ḽithihi fhedzi musi vha sa athu u ḓivhonadza phanḓa ha komiti ndatisi ya masipala. Vho sedzana na mavharivhari a u kundelwa u thivhela u shumiswa ha masheleni hu songo tendelwaho na u sa shumisa mbekanyamaitele dzo khwaṱhaho dza masheleni.
U ḓirula mushumo, mathomoni zwo dzhiiwa sa tshiphiri tsho lindwaho nga vhuronwane, zwo ḓivhadzwa nga nḓila ya tshiofisi nga tshifhinga tsha muṱangano wo khetheaho wa khoro nga Ḽavhuvhili, ḽa 19 Ṱhangule.
U ṱuwa ha Vho Makumule zwo tshuwisa vhanzhi sa zwe vha vha vha tshi dzulela u kombetshedza uri a vha na mulandu. Mahoro o mahanedzi kha khoro ya Thulamela o aravha nga vhudipfi ho fhambanaho.
Vha ḽihoro ḽa Economic Freedom Fighters (EFF), Vho Ernest Madzimbalala vho vhudza tshiṱitshi tsha radio tshapo uri a hu na zwinzhi zwine vha nga zwi pembelela. "Hezwi ndi zwiṋoni zwa mithenga nthihi, nahone ndi u shumisa hafhu zwishumiswa zwi fanaho. A hu na tsho shandukaho sa izwi mulanguli wa masipala o shumaho o vha a tshi khou shuma ofisini nthihi na mulanguli wa masipala."
Vho amba uri ho lwozwea masheleni a paḓaho dzi miḽiyoni dza rathi kha ṱhoḓisiso. "Tshelede yo vha i tshi nga shumiswa u ṋetshedza tshumelo dzine dza khou ṱahela. Heyi ndi nndwa ya zwa polotiki, nahone zwine ra zwi vhala zwino ndi uri vhukando uhu vhu ṱuṱuwedzwa nga mvelelo dza kuvhangano ya dzingu ya Vhembe ANC ya zwenezwino. Sa EFF, ro vha ri tshi timatima vhukuma nga ha u tholwa havho fhedzi ro vha ro kundwa sa izwi ḽihoro ḽavho ḽi kha vhuvhusi. U itela uri vhadzulapo vha Thulamela vha wane tshumelo ya khwine, vha ḓo tea u voutha nga nḓila yo teaho kha khetho dzi ḓaho," vha ralo.
Vho Phathutshedzo Ramabulana vha Vhembe Concerned Group ya Vhembe vho ṱanganedza u ḓirula mushumo, vha ri ho no fhela tshifhinga tshilapfu. "Muvhigo wa vha forensiki wo vhea zwoṱhe zwi si na tshithu, nahone ro vha ro lavhelela uri ṋeḓorobo vha ḓo dzhia vhukando fhedzi a vho ngo vhuya vha ita nga u ralo. Ri lavhelela uri mulanguli muswa wa masipala u ḓo ḓa na tshigwada tshiswa tsha vhadzulapo vha Thulamela uri vha wane vhuvhusi ho kunaho," vho ralo.
Murangaphanda wa Democratic Alliance (DA) Vhembe Vho Thelma Marole vhari a zwi mangadzi. "Ri ṱanganedza u ṱuwa uhu, fhedzi tshinyalelo yo no itwa. Ro amba u sa takalela hashu nga ha u tholwa havho, fhedzi a ro ngo ṋewa vhathetshelesi. Musi tshithu itshi tsha vhulenda tshi tshi thoma, ro tsivhudza ṋeḓorobo, vhe vhavha vha tshi ri nyadza kha zwine ra amba. Zwine ra zwi ṱoḓa zwino ndi uri khamphani dzoṱhe na dzoṱhe dzine dza khou shela mulenzhe dzi fanela u ṱoḓisiswa na u dzhielwa nṱha," vho ralo.
Vho Makumule, vho humbelwa vhupfiwa havho kha izwi zwoṱhe, vhari avha ngo ḓiimisela u amba zwa zwino.
Muambeli wa masipala Vho Ndwamato Tshiila vho khwathisedza u dirula mushumo. "Ee, ndi ngoho khoro yo wana vhurifhi ha u ḓirula mushumo u bva kha mulanguli wa masipala, Vho Masala Makumule. Khoro yo dzhia tsheo ya u ṱanganedza vhurifhi na u vhu dzhiela nṱha. Vhurifhi ho vha vhu si na zwiṅwe zwinzhi nga nnḓa ha u sumbedza u ḓirula mushumo na u livhuwa masipala kha u vha ṋea tshikhala tsha u shuma," vho ralo.
Vho Tshiila vho hanedza mafhungo nga vhahanedzi vha uri vha rannda dza milioni dza rannda dza R6 million vho shumiswa kha ṱhoḓisiso. Vho ri: "Ndi fhethu hune ha vha kule nahone a hu na mafhungo-ngoho oṱhe."