Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Nga murahu ha miṅwedzi ya u humbulela na mivhigo i si yavhuḓi, vhakhantseḽara vha Masipala wapo wa Thulamela vho dzhia tsheo ya u imisa mulanguli wa masipala (MM), Vho Masala Makumule. Tsheo yo dzhiiwa nga tshifhinga tsha muṱangano wa khoro ya khakhathi nga Ḽavhuraru ḽo fhiraho.
Nga tshifhinga tsha muṱangano wa khoro yo fhiraho, Vho Makumule vho humbelwa uri vha ṋetshedze mbuno kana makumedzwa zwa uri ndi ngani vha songo fanela u imiswa mushumoni sa mulanga masipala. Mulanguli wa masipala vho dzhena fhasi ha ṱhoḓisiso kha ṅwaha wo fhiraho nga ṅwambo wa, vhukati ha zwiṅwe zwithu, u kundelwa havho u thivhela u shumiswa hu songo tendelwaho na u shumisa mbekanyamaitele dza u renga dzo khwaṱhaho.
Ḽavhuraru ḽo fhiraho, vhakhantseḽara vho mbo ḓi vhidzwa nga u ṱavhanya kha muṅwe muṱangano wo khetheaho wa khantsele. Maitele aya o shanduka nga nḓila i mangadzaho musi vhakhantseḽara vha tshi ḓivhadzwa uri MM vho fheleledza vho fhindula khumbelo yavho.
Musi ṋeḓorobo, Cllr Vho Athozwidivha Sarah Rambuda, vha tshi takuwa u amba na khoro, zwo bvelela uri MM vho vha fhindula nga vhuṋe, nṱhani ha u vha kha khoro yo fhelelaho. Hezwi zwo vusa khanedzano i fhisaho, na vhaṅwe vhakhantseḽara vhane vha khou humbulela uri ho vha hu na zwiṱuṱuwedzi zwi si zwavhuḓi nga murahu ha u ṱuwa uhu. Nga murahu ha musi ho no haseledzwa zwi re ngomu ha vhurifhi, ho fheleledza ho tendelwa uri MM vha fanela u imiswa na zwenezwo.
Khoro a yo ngo ita nḓivhadzo ya tshiofisi malugana na mafhungo aya, nahone a hu na zwiitisi zwa zwokhatiseddzwaho zwa u imiswa mushumoni. Muambeli wa masipala, Vho Ndwamato Tshiila, vho khwathisedza uri Vho Makumule vho imiswa u shuma malugana na usashumiswa a masheleni o fhelelaho na mbuelo. "A hu na zwiṅwe zwine ra nga zwi engedza sa izwi mafhungo e fhasi ha ṱhoḓisiso," vho ralo.
Musi vha tshi vhudziswa uri vha khou fhindula, Vho Makumule vho khwaṱhisedza uri vho imiswa mushumoni fhedzi vha ri vho vha vhe swiswini tshoṱhe nga ha milandu ye vha hweswa yone. "Ndi nga ni vhudza uri a thi fushei nga nḓila ine zwithu zwa khou itwa ngayo kha masipala. Tsha u thoma, a thi na zwidodombedzwa zwa muvhigo we wa ita uri ndi imiswe. A thi na mulandu nahone ndi sa dzumbi tshithu. Ndi a timatima vhukuma arali muvhigo u wa vhukuma, nahone ndo sala ndi si na zwine nda nga ita nga nnḓa ha u ṱoḓa u sedzulusa muvhigo wo bulwaho," vho ralo.
Muvhigo we Vho Makumule vha u amba nga hawo u tendiwa uri ndi wo kuvhanganywaho nga vhatodilusi vha odithi ya Deloitte .
Zwine zwa ṋaṋisa mafhungo, AG yo ṱhogomela uri hu vhonala hu si na mvelelo kha u kundelwa uhu hu dovhololaho ha u tevhedza mulayo.
Nga ṅwedzi wa Tshimedzi ṅwaha wo fhiraho, Vhulanguli ha Ṱhoḓisiso ya Vhugevhenga ha Nṱha (Hawks) vho dzhena ofisini dza Masipala wa Thulamela sa tshipiḓa tsha ṱhoḓisiso ya u ṱoḓa vhufhura na vhuaḓa. Musi hu tshi khou itwa mushumo, ho dzhiiwa zwishumiswa nahone vhaṅwe vhashumi vhahulwane, u katela na mulanguli wa masipala, vho vha vho valelwa lwa tshifhinganyana. Nga murahu zwishumiswa zwo vhuiswa, nahone ho vha hu si na u farwa ha mushumi na muthihi afho kha masipala wapo wa Thulamela.
Mahoro a hanedzaho o ṱanganedza tsheo ya u imisa MM. The Democratic Alliance Vho Thelma Marole vho amba uri vha pfa vho khwaṱhisedzwa, zwino zwenezwo zwo fheleledza zwo dzhiiwa.
"Tsha u thoma a ro ngo tikedza u tholwa ha MM sa izwi ro pfa uri vho sia Tshiṱiriki tsha Vhembe kha u hufha nahone vho vha vhe na gole ḽitswu nṱha ha ṱhoho yavho, fhedzi sa zwine ra vha zwone kha vhathu vhaṱuku, a ro ngo wana thetsheleso, nahone vho kombetshedza nga kha u tholwa havho. Ro ita na u sedzana na ṋeḓorobo musi zwidodombedzwa zwa vhuaḓa kha thandela dzi tshi thoma u ita round kha nyanḓadzamafhungo ya matshilisano, fhedzi mbilaelo dzashu dzo vha dzi sa dzhielwi nṱha," vho ralo.
Vho Cllr Khakhathi Tshisikule vha International Revelation Congress (IRC) vho amba uri a vha athu dzhia sia fhedzi vho sumbedza u vhilaela nga ha vhuḓifari ha ṋeḓorobo.
"Ro tendelana sa khoro ya u ṅwala vhurifhi ha ndivho yashu ya u imisa MM, nga murahu ha muvhigo wa Hawks une wa khou ṱungufhadza. Nga Ḽavhuraru, ṋeḓorobo vho ri mangadza nga u vha vhalela vhurifhi ho livhiswaho khavho sa phindulo i bvaho kha MM. Ro lingedza na u vha eletshedza uri vha si vhu vhale sa izwi zwo vha zwi songo livhiswa kha khoro, fhedzi vho bvela phanḓa. Ri a timatima vhukuma nga ha vhuḓifari havho uri, na nga murahu ha musi ro eletshedzwa u vhuisa vhurifhi kha MM u itela u amba nga nḓila yo teaho, ro zwi vhala nga u ṱavhanya. Ro zwi vhala nga u ṱavhanya. Ro zwi vhala nga u ṱavhanya. A vha khou sumba minwe sa izwi mafhungo zwino a zwanḓani zwa muṱoḓisisi wa phuraivethe," vha ralo.