Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Azwina na miṅwedzi i fhiraho miraru Tshinandala Mukundamago o vha o vhewa ngwenya ntswa ya ngweṋa ya Tshifudi Musangwe u lwa nga madambiri. Muthu o vha a tshi ḓo lavhelela uri a kha ḓi vha a tshi khou ḓiphina nga vhugala ha gundo ḽawe - fhedzi ha ngo ralo. Nṱhani hazwo, o ḓipfa o ṱungufhala.
Musi dzi mbambe dza 2024/2025 dza musangwe dzi tshi vha hone nga ḽa 4 dza Nyendavhusiku, Mukundamago o lwa sa muhali wa vhukuma nahone a takala musi a tshi ḓivhadzwa sa mukundi wa mbambe iyo. O ana u tsireledza tshiphuga u itela u vhona uri tsho sala tshifudi, hayani ha mutambo wa sialala.
Naho zwo ralo, dakalo ḽawe ḽo shanduka ḽa vha mbilaelo nga murahu ha u limuwa uri a nga si wane mbadelo kana u dzhielwa nṱha ho khetheaho. Muthannga wa minwaha ya fumbili-malo (28) u bva Tshifudi o amba uri o ita zwothe zwi re maanḓani awe uri a ite uri mbambe ya 2024/25 ya Musangwe i vhe ine ya sa hangwei.
"Nga tshifhinga tsha u vala khalanwaha ya 2023, ro fulufhedziswa uri khalanwaha ntswa i ḓo tikedzwa na uri vhalwi vha ḓo lifhelwa nga masheleni. Musi khalanwaha ntswa i tshi thoma ṅwaha wo fhiraho, vhadzudzanyi vho ri khwaṱhisedza uri vha ḓo wana vhalambedzi. Hezwo zwo ṱuṱuwedza vhalwi vhoṱhe, vhe vha ṋekedza zwoṱhe zwavho kha mbambe ya musangwe, vha tshi ḓivha uri vha ḓo vha na zwine vha ḓo ṱuwa nazwo hayani mafheloni a khalanwaha. Fhedzi zwenezwo zwo vha zwi sa ḓo vha zwone," o amba.
U ya nga Mukundamago, naho tshipikwa tshihulwane tsha Musangwe tshi tshi khou itela u vhulunga mvelele ya Vhavenda ya minwaha ya kale, hezwo a zwi ambi uri vhalwi vha fanela u sa ḓivhea nau dzhielwa nṱha.
"Musangwe ndi wa tshivhindi. Hoyu ndi mutambo une wa vha na khombo vhukuma hune mulwi a nga fhedza u lovhela luvhanḓeni. Avha tou elelwa —muṅwe muthu a fanaho na nṋe, we a sedzana na vhapikisi vhanzhi nga u rali kha khalanwaha yoṱhe nahone a ḓivhadzwa sa muhali, u fheleledza a si na tshithu tshine a nga tshi sumbedza? Ndi khou vhilaedzwa vhukuma nga vhadzudzanyi. Vho vha vho fanela u ita vhuḓidini ha u ri ṋea zwiphuga kana dzi ṱhanziela. Tshelede ṱhukhu yo vha i tshi ḓo vha ṱhuṱhuwedzo khulwane," a ralo.
Mukundamago u khou vhilaela uri ḽiṅwe ḓuvha vhana vhawe vha ḓo pfa fhedzi mafhungo a tshiphuga tshawe tsha vhuṱaṱisani, fhedzi a nga si vhe na tshithu tshi vhonalaho u itela u zwi sumbedza.
"Hezwi asi zwavhuḓi na luthihi, nahone vhadzudzanyi vha fanela u ita zwiṅwe zwithu u itela u ṱhogomela vhuḓidini hashu. Ri nga si kone u sumbedza zwilonda sa vhuṱanzi ha zwe ra zwi swikelela. Sa vhalwi, ri khou ita khuwelelo kha vhoramabindu na vhafaramikovhe uri vha tikedze mutambo nga vhuḓalo. Kha tshifhinga tsha zwino, a thi humbuli uri vhalwi vha ḓo ṱuṱuwedzea u shela mulenzhe hafhu kha mutambo wa Musangwe," vha ralo.
Musi vha tshi humbelwa vhupfiwa, Vho Pfarelo Mahadulula, munwe wa vharangaphanda vha Tshifudi Musangwe, vha ri vho mangadzwa nga u pomokwa.
"Sa vhadzudzanyi, ro vha vhudza u bva mathomoni uri a ri na vhatikedzi fhedzi arali hu na zwine zwa ḓo ḓa kha tshikepe, zwi ḓo vha tshifhinga tshihulwane tsha u awela kha vhalwi. Ro vha ri sa tsireledzei u tikedza naho hufhio, nahone ro vha ri tshi fanela u shumana na vhunzhi ha ndugiselelo nga dzone dziṋe. Arali zwo ralo Tshinandala ndo mu talutshedza nyimele. Arali vhalwi vha na mafhungo ane a khou eletshedza uri ro wana masheleni a u tikedza, vho ṱanganedzwa u ḓa phanḓa na u ita uri ri vhe na vhuḓifhinduleli. A ro ngo vhuya ra wana tshelede kha muthu na muthihi," vha ralo.