Tshiṱori nga Victor Mukwevho Ne-vumbani. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vharangaphanḓa vha sialala na vho maine vhari u vhonala ha mutshakavhili nga madekwana Swondaha zwi touvha tswayo yau bvelela kana mvelaphanḓa, u kana ha vhuḓi na mulalo kha dzhango ḽa Afrika kha miṅwaha ine ya khou tevhela.
Nga murahu ha u vhonala ha mutshakavhili mafhelo a vhege, vhaḓivhi vha mvelele vha Afrika, vharangaphanḓa vha mvelele na vhaḓivhi vha zwa ngalafho vha mvelele vho vha vho kuvhangana u itela u livhuwa vho makhulukuku wavho kha u vha sumbedza zwiga zwa u mulalo na mvelaphanḓa ya khwine kha miṅwaha i ḓaho.
Naho mutshakavhili u tshi itea luvhili nga ṅwaha, u ṱangana ha u ṱangana nga dzimbeu ho fhelelaho a hu wanali, hu itea nga u angaredza luthihi nga murahu ha miṅwaha mivhili na hafu. U ṱangana ha ḓuvha ḽoṱhe hu itea musi ḓuvha, ḽifhasi na ṅwedzi zwi kha u linganela ho fhelelaho, na murunzi wa ḽifhasi wo fukedzaho ṅwedzi tshoṱhe.
U vha hone ha mutshakavhili nga Swondaha zwo vha zwi tshi dovha zwa vhidzwa "ṅwedzi wa malofha", nga ṅwambo wa muvhala mutswuku wa ṅwedzi nga tshifhinga tsha mutshakavhili. Heyi nḓila ya u vhona i itea musi mupo wa ḽifhasi u tshi dzhia tshedza tsha ḓuvha na u phaḓalala tshedza tsha muvhala wa lutombo, zwa sia ṅwedzi u tshi Penya u mutswuku kana koporo.
U ya nga Vho Mbulaheni Neluvhola, muphuresidennde wa Dzangano ḽa Vhalafhi vha Mvelele ya Tshiṱiriki tsha Vhembe, u ṱangana ha luna zwi vhonala sa tshiga tshi bvaho kha midzimu uri hu ḓo vha na mvula nnzhi, khaṋo yavhuḓi na tsireledzo kha mimuya mivhi. "Mutshakavhili ndi tshiga tshi bvaho kha vhomakhulukuku washu tsha uri mashudu avhuḓi a khou ḓa nḓilani yashu. Zwi sumbedza u fhela ha mashudu mavhi na u thoma ha tshifhinga tshiswa tsha u bvelela na u bvelela," vha ralo.
Musi vha tshi vhudziswa arali mashudu o lavhelelwaho a tshi katela na u fhela ha nndwa na malwadze ane a kwama vhathu, vho amba uri zwoṱhe zwo vha zwo ḓowelea nga murahu ha mutshakavhili.
Vho Tshivhonammbi Netshivhambe, murangaphanda wa sialala vha ḓivheaho vhane kanzhi vha amba nga ha mishonga ya sialala na u fhodzwa ha lushaka, vho ṱalutshedza luvhanḓe lwa mutshakavhili na mulaedza wa Mudzimu. Vho tenda uri vhorasaintsi vha nga ṱalutshedza nga hu leluwaho tshiwo itshi na u bvumba uri tshi ḓo itea lini, fhedzi vha ri lutendo lwa Afrika lwo vha lu na mavhonele o fhambanaho.
"Ndi nḓila ine vhomakhulukuku washu vha davhidzana ngayo na riṋe nga ha u shandukiswa ha zwifhinga u bva kha gomelelo u ya kha zwifhinga zwa mvula. Ndi nga si kone u hanedza zwine vha [vhorasaintsi] vha zwi guda kana u zwi ḓivha kha sia ḽavho, fhedzi ri na nḓivho yashu na zwine ra zwi tenda sa Afrika. Vhomakhulukuku washu vho vha vha tshi khou ḓitika nga lutendo ulwu kale phanḓa ha musi vha tshi ṅwala zwine na khou mmbudza uri zwo ḓa kha dzhango ḽa Mme Afrika," vha amba.
Muoli wa mvelele na mulindi wa vhaendelamashango wa vunḓu na mudivhi wa bvelele ya vha Venda Vho Mashudu Dima, muḓivhi wa maitele a nḓivho a mvelele na u fhodza ha mvelele, vha tenda uri nḓivho ya mvelele ndi ya nṱhesa kha iṅwe na iṅwe.
Vho Dima vho tendelana na vhaṅwe vhavhili vha zwa ngalafho ya mvelele fhedzi vha engedza nga uri vhathu vha Afrika vho vha vha tshi khou bvumba maitele a mutsho na u vhala u tshimbila ha ṋaledzi, ḓuvha, ḽifhasi na ṅwedzi kale musi hu sa athu u vha na vhorasaintsi. "Sa izwi ndi tshi khou amba na inwi zwino, ndi khou bvumba mutsho ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe nga makhulukuku wanga. Sa vhaḓivhi vha zwa ngalafho vha mvelele, ri nga dovha ra vhona arali hu tshi ḓo vha na mvula kana hai miṅwedzini i ḓaho," vho ralo.
Vho engedza nga uri hu khou lavhelelwa munwe mutshakavhili ngaṅwedzi wa Nyendavhusiku ṋaṅwaha, ine vha tenda uri i ḓo vula miṋango ya maitele a mulalo kha dzhango ḽa Afrika. "Thaidzo ine ra vha nayo sa Afrika ndi ya uri vhathu vha Europe vha bvisa zwoṱhe zwine ra zwi ita nga maanḓa ashu a muya, nahone hezwi zwi bvisa mvelaphanḓa ya vharema kha dzhango ḽashu," vho ralo.
Vho Dima vho vhina nga u amba uri hu ḓo vha na mvula nnzhi kha miṅwaha miṱanu i ḓaho, na uri nga ṅwambo wa mutshakavhili u ḓaho, Afrika ḽi ḓo tshidzwa kha vhushai na dzi nndwa.