Tshiṱori nga Victor Mukwevho. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Muṅwe wa Nzhakanḓila vha muzika wa Venda, Vho Jutas Kanakana Mathoho vha miṅwaha ya fumalo-rathi, vho ri sia fhano shangoni nga Lavhuṱanu ḽa vhege yo fhiraho nga ḽa fumbili-ṱahe Ḽara. Kha nḓowetshumo ya muzika vhovha vha tshi ḓivhea nga ḽa Vhavenda Vho JK Mathoho, hune vhovha muṅwe wa vhoramuzika vhe vha ṱuṱula muzika wa sialala ngau shumisa zwishumiswa zwa muzika wa Venda u fana na mbila, tshihwana, dende, tshitiringo musi vha tshi sika muzika.
Vho bebiwa nga 24 Lambamai 1938 kusini kwa Tshiombo, vha thoma nau tamba mbila vha tshe muṱuku. Nga ṅwaha wa 2021, vha Ndalama Heritage Consulting, vho farana zwanḓa na vha Mikosi Media FundiCiti, na vha National Film and Video Foundation, vho ḓou dzudzanya dokhumenthari nga ha nḓila ye vha shela mulenzhe ha muzika wa sialala na vhutshilo havho vhu takadzaho.
Vho Thivhilaeli Makatu, mubveledzi wa dokhumenthari iyo, vho ṱahisa Vho Mathoho sa muṅwe wa vhatambi vha zwishumiswa zwa muzika vhane vha na mpho u mona na shango ḽa Afrika Tshipembe. "Mpho yavho ndi ine ai thudzelei kule, hone ri ṱoḓa uri vhathu u mona na ḽifhasi vha zwi vhone vha zwi ḓivhe," hu amba Vho Makatu.
Vho Mathoho vho pfufhiwa nga pfufho dza tshivhalo musi vha tshe hone shangoni hone vhovha vhatshi anzela u vhidziwa kha vhuṱambo ha maṱhakheni uri vha mbvumbvuse vhathu. Vho ita nau tamba kha mabembela a muvhuso wa Venda nga ṅwaha wa 1979.
Vhovha vha tshi ṱhonifhiwa nga nwambo wa u kona havho hau lidza mbila, tshilidzo tshine vhathu vhanzhi vhari tshia konḓa u lidza. Kha nyambedzano yavho na vha nyanḓadza mafhungo ya Limpopo Mirror, Vho Mathoho vho amba nga ha tshiṱori tshavho tsha musi vha tshi renga mbila lwau thoma nga 1960 ubva kha Vho Tshidumbumukwe Ramabulana vha kusi kwa Mianzwi nga rannda mbili (R2), tshelede ine nga itsho tshifhinga yovha i tshi vhonala vhukuma. Vho ṱhogomela tshilidzo itsho na u tshi shumisa vhutshilo havho hoṱhe.
Kha zwiphuga zwavho hu katelwa tshiphuga tsha "Nambi ya Dzinambi" ya musuku ubva kha Radio Venda, tshe vha tshi wana nga 1983.
Nga nnḓa ha muzika, Vho Mathoho vhovha vha tshi ṱhonifhiwa sa murangaphanḓa wa tshitshavha vhe vha shela mulenzhe zwihulu kha muzika wa Tshivenḓa na mitshino. Vhovha vha tshi dovha hafhu vha tikedza thimu ya bola, hone thimu yavho, Tshiombo XI Securitas, vho bveledza vhatambi vhe vha funeswa nga shango u fana na Eric "Tower" Mathoho, e a ḓo uya u tambela thimu ya Kaizer Chiefs.
Uya nga murwa wavho muhulwane, Vhafunzi Vho Cedric Mathoho, Vho Mathoho vho sia mufumakadzi wavho na vhana vhaṱanu. Mushumo wa tshihumbudzo uḓo fariwa ṋamusi nga Ḽavhutanu ḽa rathi Nyendavhusiku fhaḽa The Living Rock Church of Christ kusini kwa Tahiombo, ubva nga awara ya vhufumi na vhuvhili masiari. Ngeno mushumo wa mbulungo u tshi ḓo fariwa nga Mugivhela wa ḽa sumbe Nyendavhusiku nga awara ya vhurathi nga matsheloni, hanefhala Tshiombo.