Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Tsho swika tshila tshifhinga tshine vhunzhi ha vhagudiswa vha murole wa vhufumi na vhuvhili vha pembela u fhedza u ṅwala milingo yavho yau fhedza ya ṅwaha ngau tshinyadza yunifomo(zwiambaro zwatshikolo) dzavho nau dzi ṅwala, vha sa humbuleli ḽa matshelo.
Mugudiswa wa miṅwaha ya fumi-ṱahe wa tshikolo tsha Thivhilaeli tshine tsha wanala Maniini, Unarine Ramagoma, o thoma na fulo ḽau thivhela zwiito izwo kha vhagudiswa. U khou ita khuwelelo kha vhagudiswa vha murole wa vhufumi na vhuvhili uri vha ṋee vhaṅwe vhagudiswa vha kiḽasi dza murahu kana vhane vha shaya zwiambaro zwakale zwatshikolo.
Unarine o ṱalutshedza zwauri ovha o bilufhala ngau vhona vhagudiswa vha mirole ya nṱha – vhane vha fanela uvha tsumbo nau tikedza vhaṅwe thangana ṱhukhu – vha tshi khou tshinyadza yunifomo dzavho nga murahu hau ṅwala milingo yavho.
"U thoma, ndovha ndi tshi zwi vhona sa uvha na tshivhindi nda ḓi vhudza zwauri na nṋe ndi ḓo zwi ita musi ndi kha murole wa vhufumi na vhuvhili. Fhedzi ndori ndi nga ngomu ha thekhisi ḽiṅwe ḓuvha vhaṅwe mualuwa vho dzula tsini na nṋe vho ḓou mmbudzisa uri ndi ngani vhagudiswa vha tshi ita zwiito zwau rali. Ndo kundelwa u vha ṋea phindulo yo ṱanḓavhuwaho. Hovha yeneyo nyambedzano ye ya ita uri ndi vulee maṱo na muhumbulo, nda thoma u vhona zwithu nga nḓila ya khwine," a amba.
Unarine u tenda zwauri yunifomo ya kale ia kona u shandukisa nyimele ya muṅwe mugudiswa ane a bva muṱani hune vha shaya.
Mugudiswa, we a hana u buliwa dzina, o amba zwauri ene ovha atshi tshinyadza yunifomo ngauri na vhaṅwe vhagudiswa vha khou zwi ita. "Na nne athi ḓivhi uri zwi iteliwa mini, fhedzi ndi funa musi ndi tshi vhona vhaṅwe vha tshi khou zwi ita. Nda mboḓi humbula unga ndi tsumbo yauri muthu u ḓo phasa tshikoloni asi humele ha murole wa murahu. Ndi ofha uri arali nṋe ndi si zwi ite musi vhanwe vha tshi khou zwi ita, vhaṅwe vha ḓo Phasa nṋe nda salela murahu, fhedzi ndi dovha nda pfa unga ndi u tambisa tshifhinga na zwiambaro," a amba.
Mubebi wa mugudiswa, Vho Edith Mudau, vho ṱahisa uri vhone avha imi nazwo zwiito izwi, vhari vhagudiswa vha fanela u ṱutshela zwiito izwi. "Ndi pfa ndi tshi vhilaedzwa ndi tshi vhona vhagudiswa vha tshi ḓi dzhenisa kha vhuyaḓa uhu. Arali wanga ṅwana nda vhona a tshi khou zwi ita, ndi nga mu vhudza zwauri na hayani a songo tsha vhuya. Heneyo yunifomo ine a khou i tshinyadza anga ṋea muṅwe mugudiswa ane a hanayo. Tshiṅwe tshine tsha sinyusa ndi hezwi zwa ma bepha a 'pens down', hune vha wana vhana vha tshi khou ḓi dzhenisa kha u ṅwa mahalwa nga vhunzhi hune vha fhedzisela vha tshi ḓi dzhenisa kha dzi nndwa na vhudzekani vhu songo tsireledzeaho. Hezwo zwi fanela u kaidziwa nga nḓila dzoṱhe," vha amba.