Tshiṱori nga Bernard Chiguvare / GroundUp. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vhege yo fhiraho, zwikolo zwivhili zwa nṱha zwi sa badelwi kha vhupo ha Musina, Renaissance na Musina High, zwo vula ṅwaha muswa wa tshikolo kha thaidzo dzi fanaho na dza ṅwaha wo fhiraho. Ho vha hu na magogo a vhagudiswa vha murole wa vhumalo 8 vha songo wanaho zwikala zwikoloni izwo na vhabebi vho dinaleaho. Vhunzhi havho vho vha vhe vhagudiswa vhe vha ṱhaphudza murole wa vhusumbe ṅwaha wo fhiraho kha zwikolo zwa rathi zwa fhasi hanefho Musina: Beitbridge, St Martin De Porres, Bonwa-Udi, Rixile, Makushu na Gateway.
Ro vhiga ṅwaha wo fhelaho nga ha uri ho vha na hani vhagudiswa vha 90 kha kilasi nthihi kha kilasi nṋa dza murole wa 8 ngei Renaissance na vha 50 kha kilasi nthihi ngei Musina High. Ṅwaha uno, Musina High vho ṱanganedza vhagudiswa vha 63 kha kilasi ya murole wa 8. Kha Renaissance High, tshanḓa tsha mudzulatshidulo vha khoro mbusi Vho Albert Musekwa vhari tshikolo tshi kha di ṱanganedza vhagudiswa nahone a tshi na tshivhalo tsha u fhedzisela.
Nga murahu ha musi zwikolo zwo vula vhege yo fhiraho, muambeli wa muhasho wa pfunzo vunduni la Limpopo Vho Mike Maringa vhari ho vha na vhagudiswa vha gireidi ya vhumalo vha songo ṱanganedziwaho vha 168. Kha avho, vha 100 vho vha vha tshi ḓo vhewa Musina High, vho salaho vha vhewa Renaissance.
"Ndo vha ndi tshi ḓa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe u bva tshe zwikolo zwa vula, fhedzi ndi sa phuletshedze," hu amba Joseph Phiri, mubebi ane a khou ṱoḓa fhethu ha ṅwananyana wawe wa murole wa 8 ngei Musina High nga murahu ha vhege zwikolo zwo vula. "Zwi a vhaisa mbilu musi ṅwananga asa ḓivhi uri a ite mini musi a tshi khou vhona khonani dzawe dzi tshi khou ya tshikoloni. Ndi nga si kone u badela tshikolo tshine tsha badela mbadelo, sa izwi ndi sa shumi zwa zwino."
Kha ndingedzo dza u thusa vhagudiswa uri vha kone u wana fhethu, vha Dzangano ḽa Zwikolo ḽa Musina (MSA), ṋeḓorobo, na mulanguli wa pfunzo wa Vhembe West Circuit Dr Ntavhanyeni Sampie Phaswana vho vhidza muṱangano na vhabebi ngei Renaissance High nga ḽa 16 Phando.
Vhabebi vha ṱoḓaho u vha 50 vho sinyuwaho na vhaṅwe vhagudiswa vho thoma vha thivhela Vho Phaswana u dzhena holoni ya muṱangano uyo.
Vho Peter Jack, mudzulatshidulo wa MSA, vho vhudza vha GroundUp uri Vho Phaswana vho "fulufhedzisa uri a hu na mugudi ane a fanela u dzula hayani". Ṅwaha wo fhiraho, Jack o vhudza GroundUp uri muhasho wo tsivhudzwa miṅwaha ya fumi yo fhiraho nga ha ṱhoḓea ya u fhaṱa zwikolo zwo zwau engedza kha vhupo ha Musina.
Muambeli wa MSA Vho Pauline Ravhuhi vhari vho topola mavu a u ita phera khwalwa nahone vha do kwama nedorobo uri vha vha thuse.
Vho Maringa vhari dzi pherakhwalwa dzi do swikiswa nga u tavhanya musi dzo no rengwa. Vho Maringa vhari muhasho u khou sedzulusa zwikolo u mona na vundu nahone vha nga dovha vha rumela vhadededzi Musina na Renaissance.
GroundUp i pfesesa uri Musina High i khou toda vhadededzi vhatanu vhau engedza; tshivhalo tshine tsha ṱoḓea kha Renaissance tshi kha ḓi ṱoliwa nga vha SGB na MSA.