Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Tshikolo tsha fhasi tsha Ketlane ngei Valdezia tsho sedzana na u khaedu yau ḓala Haa vhagudiswa hune hu na vhagudi vha 101 vho pakiwaho kha phera nthihi, zwi tshi tevhela u ṱanganyiswa ha zwikolo zwivhili. Hezwi zwo bveledza mbilaelo vhukati ha vhabebi, vhagudisi, na tshitshavha nga ha masiandoitwa kha pfunzo ya vhagudi na vhuḓifari.
U ḓala ha vhagudiswa zwi bva kha u ṱanganyiswa vhukati ha Tshikolo tsha Phuraimari tsha Ketlane na tsha Mambedi, tshine tshovha tshi kule. Kha zwiṅwe zwiimo, vhagudi vha kombetshedzea u kovhelana desike nga ṅwambo wa u ṱahela ha zwishumiswa.
Sa tshipiḓa tsha mbekanyamushumo ya u ṱanganya, muhasho wa pfunzo wa vundu wo thoma u ṱanganya u itela u tandulula u ṅwaliswa ha fhasi kha zwiṅwe zwikolo. MEC Vho Mavhungu Lerule Ramakhanya vho ḓivhadza uri muhasho wo vhulunga zwikhala zwa vhagudisi vha 51,752 u mona na vunḓu zwa ṅwaha wa tshikolo wa 2023 u vhona navundu uri huvhe na u guda ha vhuimo ha nṱha, hu sa londwi khaedu dza ikonomi. Fhedziha, vho tenda uri u engedzea ha u ṅwaliswa ha vhagudi zwo tsikeledza nḓisedzo ya pfunzo kha vhagudisi, zwine zwa ita uri hu vhe na nḓisedzo dza nṱha dza vhagudi na vhagudisi na vhuhulwane ha kilasi khulwane, zwine zwa kwama nga nḓila i si yavhuḓi vhuimo ha pfunzo.
Tshikolo itshi tsho thomiwa nga vharumiwa vha Switzerland, Phuraimari ya Ketlane i na miṅwaha ya 109 i hone. Tshikolo zwa zwino tshi na vhagudiswa vha 602 fhedzi ndi phera dza fumi fhedzi dzine dza vha hone dza u funza. Vhuimo vhu khou ṋaṋa nga u shumiswa hafhu ha phera mbili sa ofisi ya ṱhoho ya tshikolo na kamara ya vhashumi, ngeno hu tshi shumiswa murunzi wa tshifhinganyana sa fhethu ha u vhulunga dzibugu na zwiṅwe zwishumiswa.
Nga tshifhinga tsha madalo a zwenezwino nga vha nyandadza mafhungo ya Limpopo Mirror, vhadededzi vhe vha amba nga ha nyimele ya u sa ḓivhea vha ri vha khou tambula nga u langa vhuhulwane ha phera khulwane, zwine zwa ita uri zwi ṱoḓou vha zwi sa konadzei u ṋea ṱhogomelo nga muthihi nga muthihi kha vhagudi. "Zwi a konḓa u funza nga nḓila i bvelelaho na tshivhalo itshi tsha vhagudi kha kamara nthihi. Vhagudi vhanzhi vha sala murahu ngauri ri nga si kone u vha ṋea ṱhogomelo ine vha i ṱoḓa, nahone ndayo i dovha ya vha khaedu," ho amba muṅwe mugudisi.
Muṅwe mudededzi o ṱalutshedza uri nyimele dzo ḓalaho dzi ita uri zwi konḓe u ṱola mushumo wa vhagudi, nahone nyimele i khou ṋaṋa nga vhushai ha tshitshavha, na 80% ya vhadzulapo vhane vha khou shuma kha mabulasi. "A zwo ngo leluwa uri vhagudisi vha tshimbile na u ṱola mushumo wa vhagudi nga ṅwambo wa u shaya tshikhala. Ri fulufhela uri muhasho u nga ri thusa nga u fhaṱa dzikiḽasirumu nnzhi. Naho ri tshi vula mafasiṱere maṱuku a u dzhena ha muya, vhuimo ha dziṅwe kilasi dzi khou tshinyala, nahone vhunzhi hadzo dzi tou vha ṱhukhu vhukuma," vha amba.
Naho vho wana ṱhuṱhuwedzo nga u ṋewa ha bege dza tshikolo dza 100 dza zwikolo zwa malinga dzine dza shanduka dza vha desike na zwidulo - zwivhuya zwa MiDesk nahone zwo tikedzwa nga Dzangano ḽa Vhubveledzi ḽa Thekinoḽodzhi - tshikolo tshi kha ḓi sedzana na u ḓala ha vhathu nga maanḓa.
Miraḓo ya khorombusi (SGB) yo amba uri u ḓala ha vhagudiswa ndi mvelelo yo livhaho ya u ṱanganya tshikolo tsha fhasi tsha fhasi na phuraimari ya tsini ya nṱha nga 2019.
Mulanguli wa vundu wa Limpopo wa Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya SA (SAHRC) Vho Victor Mavhidula vhari fhungo iḽo a ḽi athu vhigwa khavho. Vho ṱhogomela uri naho khomishini i tshi thusa kha mafhungo o raloho, i shuma na muhasho wa pfunzo musi zwi tshi ṱoḓea.
"Ri ṱuṱuwedza muṅwe na muṅwe o kwameaho uri a vhige u pfukwa ha pfanelo dza vhathu sa izwi kanzhi ri tshi guda nga ha mafhungo nga kha nyanḓadzamafhungo kana ṱhoḓisiso," vha amba hafhu.