Tshiṱori nga Thembi Siaga. Khathutshelo Raliphaswa.
Mushumo ngei Tshikoloni tsha Rivoni tsha Muvhundu wa Njakanjaka tsini na Elim u kha ḓi vha wo ima, vhashumi vha tshigwa zwauri a vha athu badelwa u bva nga ṅwedzi wa Lambamai 2024. Vha dovha vha amba zwauri zwishumiswa zwa u fhaṱa zwo tswiwa henefho fhethu.
Mushumo u ḓuraho masheleni a swikaho R168-miḽioni, yo ṋetshedzwaho Vhafhaṱi vha Clear Choice nga Fulwi 2021, yo vha i tshi fanela u fhela nga Fulwi 2024. I katela Phera dzau dzula hone, phera dzau gudela, holo ya u ḽela, hune habikelwaho, nnḓu dza vhashumi, na zwiṅwe zwishumiswa zwa vhagudi vha re na vhushayanungo ha u vhona. Nga ṅwedzi wa Fulwana ṅwaha wo fhiraho, rakhonṱiraka o amba uri mushumo wo vha wo fhelela nga 90%.
Fhedzi nga murahu ha miṅwaha miṋa mushumo wo no thoma, vhagudi vha kha ḓi shumisa zwivhumbeo zwo tshinyalaho na zwiṱepisi zwa themamveledziso. Tshikolo ndi tshiṅwe tsha zwa ṱahe fhedzi fhano Limpopo kha vhagudi vha sa vhoni zwavhuḓi nahone tsho dzulela u vhulunga tshikalo tsha u phasa tsha maṱiriki tsha 100% kha miṅwaha yo fhiraho.
Trust ya Mveledziso yo Ḓiimelelaho (IDT), ine ya khou langa mushumo, vho amba uri Vhafhaṱi vha Clear Choice vho vhewa fhasi ha u phuluswa ha mabindu nahone ho vhewa ra konṱiraka muswa nga Shundunthule 2025. Naho zwo ralo, nga tshifhinga tsha madalo a fhethu nga ḽa 14 Fulwi, a hu na vhashumi vhe vha vha vhe hone nahone ḓaraṱa yovha yo pwashea.
Nga ḽa 2 dza ṅwedzi wa Fulwana, miraḓo ya tshitshavha vho ṱangana na Muhulwane Hlekani Mukhari wa Khoro ya Mvelele ya Njakanjaka u itela u bvisela khagala mbilaelo nga ha zwishumiswa zwo tswiwaho na mvelaphanḓa ya mushumo nga u ongolowa. Muhulwane vho fhaladza komiti ya u langa ya mushumo ya kale nahone vha ita khuwelelo ya uri i vhe ntswa.
Muṅwe mushumi we vha humbela uri a si bulwe dzina, o ri: "U bvela phanḓa na u shuma ndi mini hu si na muholo u bva nga Shundunthule ṅwaha wo fhiraho? Ri kha ḓi tshuwa uri zwishumiswa zwo tswiwa, nahone mbudziso yashu ndi ya uri: tsireledzo yo vha i ngafhi?"
Muambeli wa IDT Vho Phasha Makgolane vho khwathisedza kha vha Limpopo Mirror uri 90% ya mushumo wa u thoma wo itwa phanda ha musi hu tshi khou engedzwa kiḽiniki ya maṱo, u fana na kiḽiniki ya maṱo. Ḓuvha ḽiswa ḽa u fhedza zwino ḽo vhetshelwa ḽa 10 Nyendavhusiku 2025.
Makgolane vho hana u amba uri ho shumiswa tshelede nngafhani u swika zwino kana hu khou ṱoḓiswa u tswiwa ha zwishumiswa. Vho amba uri odithi "nga zwiṅwe zwifhinga" i itea fhedzi a vho ngo kona u khwaṱhisedza arali mushumo uyu wo no odithiwa.
Vho engedza nga uri IDT yo fara miṱangano na komiti ya u langa mushumo, vhashumi na vhakonṱiraka vhaṱuku nga ha miholo i sa badelwi. Vho ri: "Vhashumi vho humbelwa uri vha ṋekedze mutevhe wa zwine vha zwi koloda, fhedzi hezwi a zwo ngo vhuya zwa ṋetshedzwa."
Fhedzi-ha, mudzulatshidulo wa u langa mushumo Vho Vicky Muvhali vho vha vha sa tendelani. "Mutevhe wo ṋekedzwa, fhedzi ho vha hu si na mbadelo. Ro ita na u wana mazennge a 81 u swika zwino. Musi ri tshi sedzana na muthu we a vha e na dziṅwe dzadzo, o ri: 'Ndi ngani ni tshi khou ḓa kha nṋe fhedzi musi nnḓu nnzhi dza muvhunduni uyu dzi tshi fhaṱiwa hu tshi shumiswa semennde i bvaho kha mushumo uyu?' Zwenezwo zwi amba uri vhuimo ha mushumo vhu a ṱanganedzwa."
Vho Mawisa Mabasa, muthusa mudzulatshidulo wa khoro ya sialala, vho ri: "Ro vha ro lavhelela uri tshikolo tshi ḓo ṋekedzwa nga zwino. Nṱhani hazwo, vhagudi vha kha ḓi vha vho ḓitika nga dzi phera khwalwa. Nga tshenetsho tshifhinga, vhaṅwe vhathu vha khou ita tshelede nga u vha hirisa ṅwaha muṅwe na muṅwe, ngeno vhagudi vha tshi khou bvela phanḓa na u tambula."
Musi vha tshi humbelwa zwidodombedzwa zwo engedzeaho, Makgolane vho ri: "Kha phindulo dzashu ro shumana nga nḓila yo teaho na mbudziso dzaṋu, ni ri tendele u tandulula dziṅwe dza khaedu malugana na mushumo. Ri khou wana dzangalelo ḽihulwane kha mushumo. Nga tshifhinga tsho teaho, IDT i ḓo bvisa tshitatamennde tsha nyanḓadzamafhungo tshine tsha ḓo kovhelwa na inwi."
Muambeli wa Muhasho wa Pfunzo dza fhasi Limpopo Vho Mike Maringa vho ri: "Phindulo dzoṱhe dzine na ṱoḓa dzi na vha IDT."
Ṱhoḓisiso yo rumelwaho kha ra konṱiraka Vho Sipho Manonga nga ḽa 7 Fulwana yo vha i sa fhindulwi, naho yo vha i tshi khou tevhela vhathu vhanzhi.