Tshiṱori nga Victor Mukwevho. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Khuḓano na u kokodzwa ha nndwa vhukati ha vhaṋe vha zwikolo zwa mvelele zwa u fumbiswa na muvhuso nga ha u shuma ha zwikolo izwi Afrika Tshipembe zwi khou bvela phanḓa.
Muvhuso wo pandela ṱhaselo ya u thoma nga 2022 musi Muhasho wa Mutakalo u tshi bvisa ndaela ine ya ṱoḓa vhatukana vhoṱhe vhane vha dzhena mirundu u itela u ṱoliwa nga zwa ngalafho zwibadela u itela u vhona arali vhe na mutakalo wavhuḓi u itela u ya dzithavhani.
Vhaḓivhi vha zwa ngalafho ya mvelele na vhone vho dzhena kha nndwa, vha tshi khou pomoka muvhuso kha u lingedza u vhusa mvelele dza dzi tshaka.
Zwa zwino, muvhuso wo bvisa iṅwe ndaela, wa amba uri vhathu vhoṱhe vho dzhenelelaho kha u lavhelesa vhafumbiswa kha zwikolo zwa u fumbisa zwa mvelele, zwine zwa ḓivhiwa sa Vhadabe, vha fanela u thoma vha sedzuluswa u itela rekhodo dza vhugevhenga zwiṱitshini zwa mapholisa.
Vho dokotela wa u fumbisa vha sialala vha tshi khou fhumudza na muṋe wa tshikolo tsha u fumbiswa Vho Mmbangiseni Mutavhatsindi vhari ndaela a i kwami vhaṋe vha mirundu fhedzi nṱhani hazwo yo vha yo livhiswa kha Vhadabe. "Heyi ndi iṅwe ya ṱhoḓea musi vha tshi ita khumbelo ya u shumisa mirundu. Zwi khagala vhukuma uri a vha ḓivhi tshithu nga hauri mirundu i shuma hani. Ri ṱangana fhedzi na Vhadabe musi vha tshi ḓisa vhatukana mirunduni dzi thavhani," vha ralo.
Vho ṱuṱuwedza muvhuso uri u litshe u dzhenelela kha mafhungo ane vha sa a pfesese.
Vho Mutavhatsindi vho thoma u fumbisa vhatukana kha tshipiḓa tshavho tsha vhunna musi vhe na miṅwaha ya 11, nga 1983. "Sa vhaṅwe vharathu vhanga vhoṱhe, khotsi ashu vho ri ḓivhadza nga ha mvelele iyi musi ri tshee vhaṱuku vhukuma," vha ralo.
Musi vha tshi vhudziswa arali u dzhenelela ha muvhuso ho vha hu si u lingedza u tshidza matshilo - nga ṅwambo wa mpfu dza vhatukana vhanzhi mirunduni u mona na shango - vho fhindula vha ri: "Ndo thoma u fumbisa nga 1983, nahone u swika zwino, a hu na ṅwana we a lovha fhasi ha ṱhogomelo yavho. Vha fanela u ya Eastern Cape, hune vhatukana vha khou lovha hone nga vhunzhi - hu si fhano. Thaidzo ya muvhuso washu ndi ya uri i angaredza zwithu zwoṱhe. Ri nga si vhonale kha thaidzo kha maṅwe madzingu ngeno rine ri sina vhukhakhi."
Nga tshifhinga tshenetsho, Amos Phago, muambeli wa MEC wa Mavhusele, Madzulo a Vhathu na Mafhungo a Sialala fhano Limpopo, Vho Basikopo Makamu, vho amba uri u ya nga Khethekanyo ya 21 ya Mulayo wa u Thoma wa Customary wa 2021, muṅwe na muṅwe ane a shuma na vhafumbiswa kha dzithavha ha faneli u vha na rekhodo ya vhutshinyi.
"Ndivho ya Mulayo ndi u vhona uri mubebi muṅwe na muṅwe, hu tshi katelwa na vhafumbisi , a vha vhei vhana khombo, nga maanḓa arali vho ḓikumedzela kha u tambudzwa. Vhorabulasi vha mvelele a vha vhofhololwi sa izwi vha tshi tamba mushumo wo livhaho thavhani," vho ralo.
Vho engedza nga uri heyi ndi ṱhoḓea ya ndeme ya uri vha tsireledzee vhana u ya nga Mulayotibe wa Pfanelo na Mulayo wa Khwiniso ya Vhana.
"Tsha u fhedzisela, ndi ṱhoḓea ine ya tea u tevhelwa hu si na nyofho kana u takalelwa musi thendelo dzi tshi senguluswa u ya nga Mulayo," vho ralo.
Vho vhina nga u amba uri muhumbeli muṅwe na muṅwe o ṱarafiwaho o vha e na pfanelo ya u ita mbilaelo kha mulangavundu ḽa Limpopo, u ya nga Khethekanyo ya 36 ya Mulayo wa u Thoma wa Mupo.