Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa
Vhathu vha swikaho 200 vha Kutama vho ṱahisa u sinyuwa havho nga ha usa tshimbila zwavhuḓi ha mushumo wa Kutama Mall, hune vha khou gwa zwauri thendela vhukati ha Thovhele Vele Kutama na vha Nkuna Consortium Group i fheliswe.
Hovha na miṱangano minzhi ye ya fariwa Muduluni ṅwedzi wo fhiraho. Kha muṱangano wa ḽa ṱahe Ḽara, vhadzulapo vho vhilaela nga ha u lindela miṅwaha i fhiraho ya fumi uri vha wane mavhengele tserekano a musalauno, ane a lavhelelwa uri aḓo khwinifhadza nyaluwo ya ikonomi nau khwinifhadza themamveledziso dza vhupo uho.
Vho amba nga ha zwithu zwi fanaho na usa shumiwa, avha ḓivhadziwi uri mushumo u khou tshimbila hani, na usa ha hone ha vhudavhidzani ha khwine. Vhathu vhanzhi vhari vha pfa vhe na dzi mbudziso dzine a dzingo fhinduliwa nga ha mushumo uyu uri u khou tshimbila hani, zwine zwa vha sia vha sa ḓivhi uri hunga fhela naa. Vho ita nau amba zwauri ahuna tshumisanioyavhu khwine vhukati havho, Thovhele Kutama, na vhadzulapo.
Vho Tshinakaho Tshihatu, mualuwa vha vhupo uho, vho amba zwauri vhovha vho fulufhedziswa mishumo, nyaluwo ya ikonomi, na nzulele ya khwine, fhedzi zwoṱhe zwo touvha dzi pfulufhedziso fhedzi. "Vhaswa vhashu vha kombetshedzea uri vha bva hayani vha ye u ṱoḓa mishumo kule, hone mabindu a hayani a khou ṱangana na vhuleme. Zwia vhilaedza u vhona zwithu zwo tourali kha muvhundu washu," vha amba.
Mushumo uyu wa Kutama Mall wo ṱangana na u lenga ha tshivhalo ubva tsha ṅwaha wa 2021 Khubvumedzi. Musi vha masipala wapo wa Makhado vha tshi ṱanganedza khumbelo yau shumisa mavu, ho ḓouvha na dzi khaedu musi vho lindela thendelo ubva kha muhasho wa vhulimi, mavu na mveledziso dza vhupo ha mahayani.
Nga Ḽara 2023, vha Nkuna Consortium vho ḓou wana thendelo ya tshifhinga tshilapfu. Fhedzi, ho ḓouvha na dzi khaedu na usa pfesesana zwavhuḓi ngauri Kutama Mall hovha hu tshi khou fanela u fhaṱwa kha mavu a tshitshavha, zwine zwa ṱoḓa uri huvhe na u dzhenelela ha vhaimeleli vhapo. Izwo zwoṱhe zwo ḓou ita uri hu vhumbiwe tshigwada tsha Kutama Concerned Group.
Vho Fhumulani Simali, muambeli wa Kutama Concerned Group, vho amba nga ha vhundeme ha uvha khagala nau dzhia Vhuḓifhinduleli kha vhashumi. "Ri ṱoḓa vhashumi vhane vha ḓo amba na vhadzulapo nau sika mishumo. Ri ṱoḓa vhabveledzi vhane vha na ndavha na mishumo yavho na nyaluwo ya ikonomi ya vhupo hashu," vha amba.
Tshigwada itsho vho ṱahisa mbilaelo dzavho Ngaha miṅwe mishumo ine ai khou fhela muvhunduni uyo, u fana na luvhanḓe lwa Mbulaheni Mulaudzi na bada ya D3715. Vho Simali vho amba zwauri mishumo iyo ndi kale yo ima isa khou shumiwa zwine zwa imisa mveledziso. "Mishumo iyi yovha i khou fanela u ḓisa tshanduko ya nyaluwo ya ikonomi, fhedzi u ima havho zwo sia vhadzulapo vhe na dzi themamveledziso dzi sa khou tshimbilaho," vha amba.
"Liṅwalo ḽa tshiofisi ḽi ḓo rumelwa Thovhele na vhaimeleli vhavho, li tshi amba nga ha u fhela ha vhuledzai uhu vhusa vhuyedzi," ndi zwe zwavha zwo ṅwaliwa ubva kha muṱangano wa ḽa ṱahe Ḽara.
Zwinga ita, fhedzi, a zwingo leluwa uri tshigwada tsha vhadzulapo vha fhire tsheo ya Thovhele.
Vha tshi fhindulela, Thovhele Vele Kutama vho amba zwauri vhadzulapo na zwigwada zwa dzi mbilaelo vha shaya ndaulo yau fhelisa the fela, zwine zwa wela fhasi ha ndaulo ya khoro ya musanda ya Kutama. "Vhane vha Kutama Mall vho ri khwaṱhisedzela zwauri mushumo wa mveledziso u khou bvela phanḓa zwa zwino," vha amba.
Vho engedza zwauri hu fanela uvha na dzi thendelo dza vhuṱhogwa, u fana na u tendelana ha nḓisedzo ya maḓi, na tshumelo dza malaṱwa, hu saathu u thoma mushumo uyu.
Kha fhungo ḽau lenga u fhela ha mushumo wa luvhanḓe lwa Mbulaheni Mulaudzi na kusi kwa mvelele, vhari mishumo iyi ndi ine zwa zwino i khou sedzuluswa nga vha Hawks. Mishumo yoṱhe yo lambedzwa nga vha khomishini ya National Lotteries. "Ri khou tea u wana masheleni o linganelaho uri mishumo iyi i fhele," vha amba.