Tshiṱori nga Kaizer Nengovhela. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
U sa fushea nga mithelo ine ya badeliswaho nga vha khoro ya musanda ya Tshivhase na zwiphiri nga kha mveledziso dzo kundelwaho kha mishumo zwo ambiwa sa zwiitisi zwe zwa takusa vhadzulapo vha ita misumbedzo ya u gwalaba we wa farelwa kusini kwa Mukumbani nga Ḽavhuṱanu ḽo fhiraho. Vhunzhi ha mbiti dzo vha dzo livhiswa kha muṅwe wa vharangaphanḓa vhahulwane vha mvelele vha dzingu, Thovhele Midiyavhathu Kennedy Tshivhase.
Vhagwalabi vholivha khoroni ya vhuhosi ya Mukumbani, he ha ṋetshedzwa ḽiṅwalo ḽa zwililo zwa vhadzulapo. Mugwalabo wo rangwa phanḓa nga vha Make It Happen Foundation (MIHAFO) vha tshi khou shumisana na vhaṅwe vha kwameaho na miraḓo i kwameaho ya tshitshavha tsha sialala ya Tshivhase.
Muambeli wa MIHAFO Vho Tshamunwe Henry Masindi vhari ndivho ya u mugwalabo ho vha hu u tsivhudza vhathu na u toda vhudifhinduleli kha mafhungo o vhalaho. Kha memorandamu, vhagwalabi vho pomoka Thovhele Tshivhase kha u langa zwithu nga nḓila i si yavhuḓi na u ṱangula zwishumiswa nga nḓila i sa pfesesei.
Mishumo mivhili kha mivhundu Khubvi na Makonde dzo sumbedzwa sa tsumbo dzine dza khou humbulelwa dza uri miraḓo ya tshitshavha i khou xelelwa nga zwikhala zwa mishumo.
"Kha Makonde, mushumo wa zwa vhulimi wa Makonde wo ṱanganedzwaho nga vhuḓalo nahone u shumaho nga vhuḓalo wa u bveledza maluvha a rengiselwaho nnḓa, zwiṅwe zwibveledzwa zwa vhulimi, na vhufuwi ha nguluvhe zwo vhuyedzedzwa kha tshitshavha u itela u vhuelwa ngavho," hu amba Vho Masindi. Memorandamu u khou pomoka uri Thovhele Tshivhase vho lingedza u dzhia mushumo uyu nga nḓila i si yavhuḓi. "Nga murahu ha zwenezwo, mushumo wo thubiwa nga tshifhinga tsha nndwa vhukati ha tshitshavha tsha Makonde na Thovhele Tshivhase musi tshitshavha tsha Makonde tshi tshi kombetshedza uri na vhone vha fanela u vhuelwa kha mushumo uyo, fhedzi Thovhele Tshivhase vho ḓiḓivhadza sa muṋe wa mushumo vhe vhoṱhe na muvhuyelwa," hu amba Vho Masindi.
Memorandamu u dovha wa amba nga ha mushumo wa thandela ya Banana ya Damani, ine ya wanala muvhunduni wa Khubvi. I amba uri naho vhadzulapo vhovha vho fanela u vhuelwa nga mushumo uyu, u khou shumiselwa mbuelo ya muthu nga eṱhe ya Thovhele Tshivhase.
Iṅwe ya mbilaelo dze dza ambiwa ndi ya uri maitele a u vhuedzedza mavu hu pfi a khou langiwa nga Vho Tshivhase. "Thovhele Tshivhase, vha tshi hanedza ndayotewa na mulayo wa u vhuyedzedzwa ha pfanelo dza mavu, vho ḓiṱahisa sa muṋe na muvhuyelwa wa mavu o vhuedzedzwaho. Nga zwenezwo, vha ḓiamba uri ndi vhone muthu vhe vhoṱhe vhane vha nga dzhia tsheo na u vhuelwa nga mavu," izwo zwo ṅwaliwa kha memorandamu.
Hu dovha ha ambiwa uri tshiimiswa tsha mveledziso tsha Tshivhase atshina masheleni. "A hu na vhuḓifhinduleli naho vhu vhufhio ha tshelede yo ṱanganedzwaho kha tshitshavha," hu amba Vho-Masindi.
Vhagwalabi vha dovha vha bvisela khagala zwine vha zwi ṱalusa sa mithelo yo kalulaho ine ya badeliswa nga khoro ya Tshivhase. Mutevhe wo katelwa, une wa sumbedza uri vhadzulapo na vhabveledzi vhane vha nga vha hone vha khou badeliswa mini. Hezwi hu pfi zwi khou hanedzana na khaṱhulo ya Khothe Khulwane, yo khwaṱhisedzwaho nga Khothe ya Ndayotewa nga Nyendavhusiku ṅwaha wo fhiraho, ine ya dzhia mithelo yo raloho i siho mulayoni.
"Muvhuso wa Limpopo, nga maanḓa Ofisi ya Mulangavunḓu, COGHSTA, na Nnḓu ya Vharangaphanḓa vha Mvelele ya Limpopo, vha a ḓivha nga ha nḓowelo ya Thovhele MPK Tshivhase ya vhuvhusi ha vhuḓilangi na vhuvhusi ha tshiṱuhu, u tshimbidza vhupo ha lushaka lwa Tshivhase sa siefdom yavho, hune vha sa dzhiele nṱha mihanga yoṱhe ya mulayo. Nḓila yavho ndi yone mulayo fhedzi," Vho Masindi vha ralo.
Muambeli wa khoro ya musanda ya Tshivhase, Vhamusanda Vho Muelekanyi Tshivhase, a vho ngo wanala uri vha ambe vhupfiwa nga tshifhinga tshashu musi ri tshi khou ya u gandisa sa izwi hu tshi khou pfala uri vho ṱuwa mashangoḓavha nga matsheloni a Musumbuluwo. Fhedzi muṅwaleli wa khoro ya vhuhosi ya Tshivhase, Vho Khotsimunene Vho Avhakholwi Tshivhase, vho khwaṱhisedza uri vho ṱanganedza memorandamu nga Ḽavhuṱanu. "Ri kha ḓi i vusulusa nahone ri ḓo fhindula nga tshifhinga tsho teaho," vho ralo.