Tshiṱori nga: Bernard Chiguvare. Ṱhalutshedzo nga: Khathutshelo Raliphaswa.
Tshigwada tsha vhagudiswa vha tshikolo tsha fhasi tsha Mara ngei Buysdorp vho shuma sa vho rasaintsi vha vhupo, vha tshi dalela zwidambo u ka maḓi uri a ṱolwe. Zwo takadzaho ndi uri maḓi a zwidambo izwo o wanala ana mutakalo hone o tou tshikafhadzwa zwiṱuku.
Mushumo uyo we wa farwa nga ḽa ṱahe Shundunthule wo vha tshipiḓa tsha mushumo wa "Diamonds on the Soles of Our Feet", we wa lambedzwa nga vha National Reseach Foundation nau langulwa nga thimu ya Yunivesithi ya Western Cape na vha muhasho wa maḓi na tsiravhulwadze. Uyu ndi mushumo wa vhuṱhogwa une ahu ṱolwi hune maḓi abva hone fhedzi, hu dovha hafhu ha funḓedzwa vhadzulapo nga ha vhundeme ha maḓi o kunaho.
Muambeli wa mushumo uyu, Phurofesa Vho-Jacqueline Goldin, vhari: "mushumo uyu u khou ṋea vhadzulapo vha zwisi zwa mahayani uri vhavhe na nḓivho ya saintsi na uvha vho rasaintsi vhone vhane". Vho-Jacqueline Goldin vha dovha hafhu vhavha mugudisi kha tshipiḓa tsha Saintsi, kha Yunivesity ya Western Cape.
Hovha ho ṱopolwa vhagudiswa vha fumbilimbili kha tshikolo itsho tsha fhasi tsha Mara, u bva kha murole wa vhuṱanu uya kha wa vhusumbe. Sa izwo hovha hu mushumo wa saintsi, vho shumisa zwishumiswa zwo tou sikelwaho u linga nau ṱola mutakalo wa maḓi.
Uya nga mulangi wa vhupo ha mushumo uyu, Vho-Murendeni Mavhungu, vhari ndivho ya mushumo uyu asi u ṱola mutakalo wa maḓi fhedzi, ri dovha hafhu ra ṱoḓa u ṱuṱuwedza vhathu khau ṱhogomela maḓi avho. Zwine zwa ṱuṱuwedza vhagudiswa kha mushumo uyu ndi uri na vhagudisi vha khou dzhenelela nau gudiswa khau shumisa zwishumiswa zwau ṱoḓa mutakalo wa milambo na zwisima zwine vhathu vha shumisa maḓi azwo.
Vho rasaintsi vha shumisa MINI SASS, ine yavha yo khetheaho kha ḽa Afrika Tshipembe, hune vha ita mbalo-mbalo dzau ḓivha nga ha mutakalo wa mulambo wa maḓi. Hone na vha tshiimiswa tshisa vhuedzi vho nekedzela nga zwishumiswa zwau ṱola maḓi.
Mvelele dzi swika nga ṱhingothendeleki kha zwiimiswa zwine zwa ṱanganedza zwidodombedzwa musi vha tshi ṱola maḓi, sa tshipiḓa tsha SDG 6.3.2. lutandala lwa u vhulunga zwidodombedzwa lu langwa nga vha Earthwatch.
Vhagudiswa vha ṱuṱuwedzwa uri vha dovhe hafhu vha ṱuṱuwedze mimasipala, zwikolo, mabindu na musanda nga ha vhuḓi ha uvha na maḓi are na mutakalo.
Ṱhoho ya tshikolo tsha Mara, Vho-Rosina Kgadima, vhari mushumo uyu uḓo vhuedza tshikolo tshavho na muvhundu ngau angaredza. "Vhagudiswa vhovha vho takala vhukuma vha tshi ita mushumo uyu," vha amba.