Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Mbalo mbalo dza zwa vhugevhenga zwa tshiofisi zwi nga sumbedza uri u tswiwa ha zwifuwo fhano Vhembe zwi kha nḓila ya u tsa, fhedzi zwitshavha zwa vhulimi zwa vhupo ha mahayani vhari uya nga ha zwine vha ṱangana nazwo zwi vhonala zwiito kana vhugevhenga uho zwi zwithu zwine zwavha kule nau fhela. Zwi re zwone ndi uri vhaṅwe vho dinalea vhukuma nga mbava dzine dza homboka dzi kholomo lwe vha thoma u dzhia mulayo vha vhea zwanḓani zwavho.
Ino vhege, hu khou humbulelwa uri ho ṱhaselwa vhanwe wa vhane vhatswa zwifuwo vhavhilahwa ngei Tshimbupfe.
Vhege mbili dzo fhiraho, Tshumelo ya Mapholisa ya Afrika Tshipembe yo bvisa mbalombalo dza vhugevhenga dza kotara ya u thoma ya ṅwaha nga mukhomishinara wa mapholisa vunḓuni ḽa Limpopo Vho Lieutenant General Thembi Hadebe. Kha ḽa Limpopo, ho vhigwa milandu i paḓaho 521 ya u tswiwa ha zwifuwo - 70 u fhira tshifhinga tshi fanaho ṅwaha wo fhiraho. Sekhukhune ndi tshone tshiṱitiki fhedzi tsha mapholisa kha vundu tshe tsha vha tshi kha lushaka lwa nṱha lwa 30, kha tshivhalo tsha 29, na milandu ya 24 yo vhigwaho. Vhembe a vho ngo vha na vhuṱanzi, nga nnḓa ha notsi ine ya amba uri zwiwo zwo fhungudzea.
Fhedzi zwivhalo zwi amba zwiṱuku kha vhalimi vhane vha amba uri vha kombetshedzea u tsireledza masambi avho vhone vhaṋe. Vhaṅwe vha ri a vha tsha ḓidina nga u vhiga milandu kha mapholisa sa izwi vha tshi tenda uri hu dzhiiwa vhukando vhuṱuku nahone vha khou tambisa tshifhinga zwiṱitshini zwa mapholisa kana khothe, fhedzi vha vhona milandu i tshi pandelwa.
Vuwani, nga maanḓa, ho no vha fhethu hune ha vha na vhufobvu ha u tswiwa ha dzi kholomo, hune zwifuwo zwa vhigwa zwo tswiwa vhege iṅwe na iṅwe. Ho tswiwa ṱhoho dza kholomo dzi ṱoḓaho u vha fumi mbilu kha vhege mbili dzo fhiraho, dziṅwe dzo fhola nahone dziṅwe dza vhulahwa.
Tshiimo tsho swika maṱhakheni nga musumbuluwo nga matsheloni, 2 June, hangei Tshimbupfe Tshilindi Farm. Vhadzulapo vho sinyuwaho vho ṱhasela mavemu mavhili vhane vhovha vha tshi khou humbulelwa uri vha a tswa zwifuwo. Vho ṱhaselwa nga zwihali zwo fhambanaho. Muṅwe munna o lovhela henefho fhethu, ngeno wa vhuvhili o ponya e na na mafuvhalo nga murahu alobela vhuengeloni.
U ya nga muambeli wa Vhembe SAPS Vho W/O Vuledzani Dathi, mufuwi wa kholomo o vha o valela kholomo nṋa dangani nga Swondaha vhusiku. Musi a tshi vhuya nga Musumbuluwo nga matsheloni, dzovha dzi tshi khou ṱahela. "Nga tshifhinga tsha u ṱoḓa hawe, o ḓivhadzwa uri hu khou ṱhaselwa vhanna vhavhili bulasini ya tsini. Musi a tshi swika henefho, o wana kholomo dzawe tharu dzo xelaho - nthihi yo no wa nga lunanga nahone mbili dzo huvhalaho vhukuma kha milenzhe. Tsini na kholomo ho vha hu vhanna vhavhili vha songo ambaraho, muthihi o lovha na muthihi o huvhalaho vhukuma. Mufuwi o kwamana na mapholisa na zwenezwo," Vho Dathi vha ralo.
Vhanna avha nga murahu vho mbo ḓi ṱaluswa sa Vho Fulufhelo Ramukosi (49) u bva Manavhela na Vho Bethuel Mulaudzi (41) u bva Hamutsha Khwekhwe. Vho Dathi vho khwathisedza uri asi u thoma vhanna avha vha tshi livhanywa na mulayo.
Murangaphanda wa tshitshavha Vho Rembuluwani Mawana vhari u tswiwa ha zwifuwo ndi thaidzo ine ya khou aluwa kha vhupo uvho. "Ri kha vhuimo ha u ṱanganedza, na mbava dzi re kha vhuhali. Vhege yo fhiraho fhedzi, kholomo dzashu dza fumi-malo dzo tswiwa miḓini wa tsini. Ro vha ri tshi fanela u shumisa maine wa mvelele, we a ri thusa, nahone dziṅwe kholomo dzo vhuiswa dzi tshi khou tshila. Ro vha ro no vha na tshelede yo eḓanaho. Nga maṱo a muhumbulo u fuwa kholomo, u badela muroho muholo wa ṅwedzi muṅwe na muṅwe, u renga mishonga - fhedzi muthu a tswa sambi ḽaṋu. Ri a vhiga milandu nahone musi vhahumbulelwa vha tshi farwa, vha tshi lavhelesa tshelede ine ya nga vha hone o vha a sa ḓo vhuya a renga kholomo.
Vho Mawana vhari vhafuwi zwino vho vha vha tshi khou vha na vhusiku vha sa eḓeli vha tshi khou linda masambi avho. "Vhutshinyi vhu khou bva zwanḓa ni tshoṱhe. Tsha u thoma hovha hu vhane vha gwa muṱavha zwi siho mulayoni vha tshi khou fhungudza mupo washu. Nga murahu mbava dza thambo dza muḓagasi vha tshi ri tshuwisa. Zwino ndi mbava dza kholomo," vho ralo.
Vho Dathi vho khwaṱhisedza uri mapholisa vha khou ṱoḓisisa milandu mivhili ya u vhulaha, u vha na tshiṱuhu kha zwifuwo na u tshinyadzwa nga nḓila i si yavhuḓi kha thundu.
Vho vhudza tshitshavha uri vha si dzhie mulayo vha vhea zwanḓani zwavho. "Zwi thithisa ṱhoḓisiso nahone zwi lwisana na mulayo," vho ralo.
Musi a sa athu lovha, muhumbulelwa o salaho hu pfi o vhudza mapholisa uri vho dzhena dangani nga vho 04:00 u tswa kholomo, dze dza vha dzo itelwa u iswa kha innwe butshara ngei Giyani.
Mapholisa a vha athu u fara muthu u swika zwino. Muthu munwe na munwe are na mafhungo ane a nga thusa kha ṱhoḓisiso u khou humbelwa uri a kwamane na Sgt Ndidzulafhi Mulaudzi kha 076 939 9199.