Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Kha zwiṅwe zwa zwe zwa itea zwa mangadza vhadzulapo na vharangaphanḓa, muraḓo wa muṱa wa vhuhosi wa Matsila ane ha pfi vho lingedza u ḓi ta sa Thovhele wa tshitshavha tsha Matsila ṅwaha wo fhiraho vho ḓivhonadza khothe nga ha milandu i kwamaho Mulayo wa Vhurangaphanḓa ha Mvelele na Khoi-San.
Mulandu wo vha wo vhigwa nga muta wa Masia wa Vhuhosi na Thovhele Nthumeni Masia, vhe vha vha vha tshi khou kombetshedza mapholisa uri vha fare Vhamusanda Vho Norman Matsila.
Khuḓano vhukati ha miṱa ya vhuhosi ya Masia na Matsila yo thoma miṅwaha yo vhalaho yo fhiraho. Nga la 7 Nyendavhusiku nwaha wo fhelaho, ho vha ho pulaniwa uri hu vhe na nduvho, nahone hu pfi Muphuresidennde wa kale Vho Jacob Zuma vhovha vho rambiwa sa mueni wa u hulisa. Mafhungo nga tshenetsho tshifhinga o sumbedza uri Vho Norman Matsila vho dalela Nkandla kha Vho Zuma lwa tshifhinga tshilapfu u itela u ṱoḓa thikhedzo yavho.
Mvelaphanda iyi yo sinyusa Muṱa wa Vhuhosi wa Masia, zwa ita uri Thovhele Vho Nthumeni Masia vha bvise tshitatamennde tshi tshi khou ḓiṱalusa na tshiwo itshi.
Thovhele Masia vho vhea milandu kha Vho Norman Matsila nga nwedzi wa Khubvumedzi 2024, Matsila vho fhedza vho fariwa nga musumbuluwo wa ḽa 10 dza nwedzi wa Thafamuhwe. Vho ḓivhonadza Khothe ya Madzhisiṱaraṱa ya Vuwani nga ḓuvha ḽi tevhelaho, nahone mulandu wo fhiriselwa phanḓa nga ḽa 30 Ṱhafamuhwe. Vho vhofhololwa nga tsevho.
Thovhele Masia vho ṱanganedza mafhungo a khothe. "Ro vhiga mulandu nga Nyendavhusiku 2024, fhedzi a hu na tsho itwaho nga hazwo," vha amba. Kha tshitatamennde tsho bviswaho nga Musumbuluwo, Khoro ya Mvelele ya Masia yo ṱalusa Vho Norman Matsila sa "mufhuri ane a ḓiita murangaphanḓa muhulwane wa sialala."
Khoro i tikedza uri vhupo ha Matsila vhu wela fhasi ha Maanḓalanga a Mvelele ya Masia. "Nga u tendelana na Mulayo wa Vhurangaphanḓa ha Mvelele na wa Khoi-San wa 2019, une wa thivhela vhathu uri vha si ḓiamba uri ndi vharangaphanḓa vha mvelele musi vha si hone, khoro yo vhiga mafhungo kha SAPS," tshitatamennde tshi vhalea nga u ralo.
"Naho khoro i tshi khou vhilaedziswa nga luvhilo lwa u ṱavhanya lwa u farwa, vhukando uhu ndi u ṱuwa kha nḓila yo teaho. A zwi nga ḓo thivhela fhedzi vhaṅwe vhafhuri kha vhuḓifari ho raloho fhedzi fhedzi zwi ḓo dovha zwa fhelisa u ṱanganyiswa ha zwithu zwine zwa dzhiela fhasi mvelele dza Vhavenḓa," tshitatamennde tshi khou bvela phanḓa.
Tshitatamennde tshi dovha tsha dzumbulula uri khoro yo xelelwa nga u sa fhela mbilu nahone ya ita musumbedzo tshiṱitshini tsha mapholisa, i tshi khou ṱoḓa vhukando. "Khoro yo vha yo ḓiimisela u dzula tshiṱitshini vhusiku hoṱhe arali zwi tshi ṱoḓea, u swikela muhumbulelwa a tshi farwa."
"U farwa uhu a si gundo kha Khoro ya Mvelele ya Masia fhedzi fhedzi kha tshiimiswa tshoṱhe tsha vhurangaphanḓa ha mvelele, tshine tsha vha fhasi ha tshutshedzo u bva kha vhathu vhane vha ṱoḓa bvumo nga u ḓidzima mvelele yashu, mikhuvha, na mvelele dzashu," Vho Thovhele Masia vha zwa ngauralo. "Ri ḓo bvela phanḓa na u shumisana na vhalanguli vha mulayo u itela u fhelisa vhuḓifari uhu vhu sa tendelani na nḓila dzashu."
Musi vha tshi khou fhindula nga murahu ha u ḓivhonadza khothe, Vhamusanda Vho Norman Matsila vho sumbedza u mangala musi vha tshi vhidzwa tshiṱitshini tsha mapholisa vha hweswa mulandu.
"Ngoho ndi ya uri Vho Masia vho ri khakhela sa muṱa wa vhuhosi. Nga 2014, vho anisa muthu o khakheaho sa muhulwane. U nga si kone u anisa murwa wa khosi pfareli musi vharwa vha khosi yo dzamaho vha tshi khou tshila na u vha na miṅwaha ine ya tenda uri vha aniswe. Vho dzhenelela kha mafhungo a muṱa washu," Vho Matsila vha zwa ngauralo
"Nga innwe nḓila, a tho ngo ḓi dzhenisa sa murangaphanḓa wa mvelele. Haya ndi mafhungo a muṱa, nahone maitele o teaho o vha a tshi tevhelwa musi ndi sa athu vhewa. Ri na fulufhelo ḽa uri ngoho i ḓo bvelela khothe," vho engedza nga u ralo.