Tshiṱori nga Kaizer Nengovhela. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vhanwe vhane vha mavhengele maṱuku vhane vha khou shuma vhuponi ha mahayani vha khou gungula uri a vha khou kona u ṅwalisa hafhu mabindu avho ngauri mimasipala i hana u ita ngauralo hu si na marifhi a thendelo a bvaho kha vharangaphanḓa vha sialala. Vhaṅwe vhaṋe vha mavhengele vho dovha vha bveledza mbilaelo nga ha u badela muthelo wa kavhili sa izwi vharangaphanḓa vha sialala vha tshi khou badelisa mbadelo dzo engedzeaho.
Foramu ya Mveledziso ya Tshitshavha ya Zoutpansberg (ZCDF) yo bvisa tshitatamennde vhege yo fhiraho vha tshi khou pomoka masipala uri u khou kundelwa u tevhedza mulayo. U ya nga mudzulatshidulo wa ZCDF Vho Patrick Sikhutshi, vhaṋe vha mavhengele maṱuku vha khou sokou lingedza u tevhedza khuwelelo ya Muphuresidennde Vho Cyril Ramaphosa ya u ita uri mabindu avho a vhe a ngonani. Hezwi zwi tevhela zwiwo zwa nwaha wo fhelaho he vhana vha vha vha tshi khou lwala nga murahu ha u ḽa zwiḽiwa zwo rengwaho kha mavhengele a vhuponi hune vhadzula khaho ngeno huuri vhanwe vho lovha nga zwenezwo.
ZCDF yo no vhuya ya sumbedza uri a zwiho mulayoni uri vhavhusi vha mvelele vha badelise mbadelo dza dziṅwe tshumelo. Nga dzi 20 Nyendavhusiku ṅwaha wo fhiraho, Khothe ya Ndayotewa yo tikedza khaṱhulo yo fhiraho nga Khothe Khulwane ya Limpopo ine ya amba uri vhalanguli vha sialala a vho ngo tendelwa u vhea mithelo kha tshivhumbeo tshiṅwe na tshiṅwe. Hezwi zwi amba mbadelo dza u kombetshedza dza tshumelo dzi ngaho u ṋetshedza ṱhanziela dza bindu a dziho mulayoni.
Kha tshitatamennde tshayo, ZCDF yo ṱuṱuwedza vhaṋe vhoṱhe vha mavhengele maṱuku uri vha ṅwalise hafhu mabindu avho phanḓa ha ḓuvha ḽa u fhedzisela ḽa 28 Luhuhi. "ZCDF yo eletshedza vhaṋe vha zwimauswu uri vha sa dzhiele nṱha vhurifhi ha themendelo vhu bvaho kha vharangaphanḓa vha sialala sa izwi vha tshi ṱoḓa tshelede yo kalulaho ya vhurifhi ho raloho," tshitatamennde tsho ṅwaliwa ngau ralo.
Masipala wapo wa Makhado ndi munwe wa vha muvhuso wapo vhane vha khou hana u nwalisa mavhengele a zwimauswu hu sina luṅwalo lwa thendelo u bva kha murangaphanḓa wa sialala arali bindu ḽi kha shango ḽa lushaka.
Muambeli wa masipala Vho Mpho Rathando vho khwaṱhisedza uri vhahumbeli vha tea u ṋetshedza marifhi a bvaho kha vhalanguli vha sialala vho fhambanaho. "Mulayo wa u Ṅwalisa Mabindu wa Limpopo u thivhela u rengisa hu si na ṱhanziela i shumaho. Ri humbela vhahumbeli na vhadzulapo uri vha ambe nga ha mafhungo aya na vharangaphanḓa vhavho vha sialala sa izwi ri sa koni u vha kombetshedza u bvisa marifhi," vha amb.
Vho Sikhutshi, naho zwo ralo, a vha tendelani na vhuimo uhu. "Tsheo iyi i hanedzana na mbetshelo dza Mulayo wa u Ṅwalisa Mabindu wa Limpopo wa vhu 5 wa 2003," vho ralo. "Khethekanyo ya 10(7) i amba zwavhuḓi uri arali khumbelo ya u ṅwalisa bindu yo hanelwa kana u vhewa kha nyimele, Senthara ya u Ṅwalisa Bindu i tea u ṋetshedza muhumbeli nḓivhadzo yo ṅwaliwaho ine ya ṱalutshedza zwiitisi zwa tsheo. Nga u sa ṱanganedza khumbelo dza u thoma, masipala u khou pfuka mulayo uyu."
Vho dovha vha sumbedzisa mbilaelo ya uri nyito dza masipala dzi sumbedza thendelano na vharangaphanḓa vha mvelele ine ya kwama nga nḓila i si yavhuḓi vhaṋe vha mavhengele a spaza, vhunzhi havho vha vhukati ha vhashai vhukuma tshitshavhani. ZCDF i dzhia ndaela ya Muphuresidennde sa vhukando ha ndeme ha u vhuisa ikonomi ya vhupo ha mahayani, ine ya tenda uri yo dzhielwa fhasi nga vhadzulapo vha nnḓa vha siho mulayoni vha tshi tikedza vharangaphanḓa vha mvelele.
Vho Albert Nedzamba, mune wa tshimauswu u bva Tshiozwi ane a vha na minwaha ya fumi-nthihi a tshi khou tshimbidza bindu lawe, o vha a tshi khou dinalea nga ha thodea dzine dza khou bvela phanda. Naho Muphuresidennde vho amba uri, masipala u kha ḓi ṱoḓa marifhi u bva kha vharangaphanḓa vha mvelele, zwe zwa vha zwi tshi vha ḓura zwi ṱoḓaho u vha R30,000 u zwi wana.
"Ndo vha ndo tshuwa musi ndi tshi pfa uri masipala u kha ḓi kombetshedza marifhi aya. Maitele oṱhe, u bva kha ṱhoho ya tshikolo u ya kha masipala, o nḓowedza masheleni a ṱoḓaho u vha R30,000. Ndi nga si kone u badela lushaka ulu lwa tshelede sa izwi ndi tshi khou lwa na bindu ḽanga," o ralo.