Tshiṱori nga Elmon Tshikhudo. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Lushaka lwa Vhavenda lwo lozwa munwe wa vharangaphanḓa vhe vhavha vha tshi ṱhonifhea vhukuma, vhe vhavha vhe khosi khulu pfareli Vho Khotsimunene Mavhungu "Japan" David, vho lovha nga Lavhuraru la fumbilimbili Tshimedzi, nga murahu ha u lwa na biso lwa tshifhinga tshilapfu. Nga tshifhinga tsha u fhira fhano shangoni vhovha vhe na miṅwaha ya 86.
Vho bebiwa nga ḽa 3 dza Luhuhi 1939 kha ḽa Dzanani Thondoni, Vho Japan vho vha vhe nwana wa Khosi Vho George Mbulaheni Ramabulana na Vho Muthelo Meriam Ravele Mphephu. Muṋe wavho vho vha ṋea dzina ḽa u ḓihudza ḽine ḽa pfi "Japan," dzina ḽe ḽa vha ḽi tshi ḓo vha tevhela nga tshumelo ya vhutshilo hoṱhe, vhurangaphanḓa na u ḓikumedzela kha vhathu vhawe.
Muṱa wa ha Ramabulana wo khwaṱhisedza uri Vho Japan vha ḓo awela nga Ḽavhuṱanu, ḽa 31 Tshimedzi, na tshumelo ya tshihumbudzo ya tshitshavha ine ya ḓo farelwa mudavhini wa tshikolo tsha nṱha tsha Mphephu, u thoma nga 09:00, ha tevhela u swiṱiwa ha vha vhuhosi Tshiendeilu Dzanani Musanda nga madekwana.
Muambeli wa muta Vho Ntsieni Mphephu vhari muta wo tangana nga mugivhela na u tenda nga ḓuvha na ndugiselo dza mbulungo ya vhuhosi.
"Vho Japan vho vha vhe muthu wa vhathu, nahone ri khou lavhelela vhalidzi u bva kha shango ḽoṱhe na tshigwada tsha vhorapolotiki. Mpfu dza tshitshavha dzi ḓo ṋea vhathu vhavho tshikhala tsha u vha hulisa nau vha humbula phanḓa ha musi hu tshi swiṱiwa lwa vhuhosini ha ngei Tshiendeilu tshavhakololo nga madekwana, zwine zwa ḓo ṱanganelwa nga vha vhuhosi vho khethiwaho zwi tshi tshimbilelana na mbekanyamaitele dza vhuhosi," ho amba Vho Ntsieni.
Lwendo lwa Vho Japan lwo vha lu tshi swaiwa nga vhukoni na ndivho u bva vhuṱukuni. Vho dzhena phuraimari ya fhasi ya Dzanani, phuraimari ya nṱha ya Nzhelele na Tshikolo tsha Nṱha tsha Mphephu, he vhuṱali havho ha zwa pfunzo ha ita uri vha fhiriselww phanḓa ubva kha u bva kha murole wa vhumalo thwii u ya kha murole wa vhufumi - mvelaphanḓa ye ya vha ṋea pfufho yo khetheaho.
Vho shuma kha Muhasho wa Mishumo ya Tshitshavha, nga murahu vha dzhena kha Railways ya Afrika Tshipembe sa muṱoli wa thikhithi dza tshidimela ngei Johannesburg, he vha ṱangana na mufumakadzi wavho wa we vha ḓou tshila nae, Vho Sylvia Mususumeli Nemaguvhuni.
Vhenevha vhavhingani vho vhingana nga 1963 nahone vho fhaṱutshedzwa nga vhana vhararu na vhaḓuhulu vhanzhi.
Musi hu tshi khou thomiwa Riphabuḽiki ya Venda, Vho Japan vho dzhena kha Mmbi ya Vhupileli ya Venda nga 1982, he vha shuma sa muofisiri wa vhusevhi ha mmbi na u dzhenelela kha mashumele o ṱanganelaho na Mmbi ya Vhupileli ya Afrika Tshipembe kha shango ḽa Namibia.
Nga nnḓa ha tshumelo yavho ya zwa vhuswole na ya vhulanguli, vho ita mushumo wa ndeme kha mafhungo a muṱa wa vhuhosi. Vho vha vhe mudzulatshidulo wa Khoro ya Vhuhosi ya Mphephu, vha tshi khou lavhelesa u vhewa ha vharangaphanḓa vha mvelele na u tandulula khanedzano nga ngomu ha Khoro ya Vhupo ha Mphephu.
Nga ṅwaha wa 2022, muṱa wa vhuhosi wa Ramabulana wo vha anisa sa khosi pfareli ya Lushaka lwa Vhavenḓa, vha tshi amba nga ha miṅwaha yavho, vhuṱali na u pfesesa ho dzikaho ha vhuvhusi ha sialala. Fhedzi u aniswa havho a zwo ngo vhuya zwa dzhielwa nṱha lwa tshiofisi nga muvhuso wa vunḓu wa Limpopo.
Nga ṅwedzi wa Khubvumedzi ṅwaha wonoyo, Khothe Khulwane yo landula khumbelo ya muṱa wa vhuhosini ya u kombetshedza u dzhielwa nṱha, sa izwi hu na dzi khanedzano nga ha tshidulo tsha vhuhosi vhukati ha mukololo Masindi Mphephu na mukololo Toni Mphephu ine i tshe kati u swika zw zwino hune yo no paḓa miṅwaha ya fumi.
Muzwala wavho, Mukololo Vho Simon Ramovha, vho vha ṱalusa sa "ḽaiburari ya akhaivi na ya mobiḽele" kha mvelele ya Vhavenḓa.
"Ro vha ri roṱhe u bva nga 1956, nahone ndi nga ni vhudza uri Vho Japan vho ita uri u vha hone havho hu pfesesee hoṱhe hune vha vha vhe hone. Vho vha vhe na nḓivho khulwane ya mvelele dza Vhavenḓa na vhuhosi ha Mphephu Ramabulana. A ho ngo vhuya ha vha na tshifhinga tshi sa takadzi navho," ho amba Vho Ramovha.
Vho Japan vha do elelwa sa mufanyisi, murangaphanda asa ofhi na mulondo wa mvelele ya Venda, ane vhutshilo havho ho vha vhu tshi katela muya wa tshumelo kha vhathu vhawe.
Malugana na muṱanganedzi, ho vha hu si na u pfesesa. Murado wa tsini wa muta o amba uri zwo vha zwi tshi kha di vha zwituku vhukuma u amba nga hazwo sa vhunga muta u tshi do tea u dzula nga murahu ha u swiṱiwa na u ita tshati nḓila ya u ya phanḓa.