Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Nga murahu ha miṅwaha ye a i fhedza a tshi khou alusa maipfi sa mbeu kha mavu o nonaho, Vonani Bila - muṅwali a ḓivheaho, murendi, na murwa wa Shirley Village tsini na Elim - o ṋea ḽifhasi tshifhiwa tsha Xilamulelamhangu, ṱhalusamaipfi ya Luisimane-Xitsonga ya tshihumbudzo. Miṅwaha ya ṱahe i tshi khou itwa, mushumo wa masiaṱari a 1 348 wo bviswa lwa mulayo nga ḽa 5 Lambamai, zwine zwa sumbedza mvelaphanḓa khulwane kha pfunzo na u vhulunga nyambo dzapo.
Bila, ane a funza nga Luisimane Yunivesithi ya Limpopo, o shumisana na murendi a ḓivheaho Vho Dokotela Max Marhanele na tshigwada tsha vhagudisi na vhaḓivhi vha luambo. Ṱhalusamaipfi i thusa vhashumisi u ṱalutshedzela Luisimane kha Tshitsonga tsho ḓoweleaho nahone i katela ṱhalusamaipfi nga u angaredza khathihi na maipfi o khetheaho a bvaho kha masia a ngaho mishonga, vhulimi, khomphyutha, mabindu na mulayo.
"Ro zwi limuwa uri tshishumiswa tsho raloho tsho vha tshi tshi ṱahela. Arali ri sa zwi iti nga riṋe vhaṋe, ho vha hu si na nḓila ine vhaṅwe vhathu vha nga ri itela ngayo nga vhuḓikumedzeli vhu fanaho. Maṅwalwa a re hone nga Tshitsonga ndi maṱuku, ngauralo zwo vha zwo tea u kuvhanganya maipfi maswa na a kale u itela u sika tshishumiswa tsha luambo tsha vhaswa na vhahulwane," vha amba.
Vho engedza nga uri u sa vha hone ha ṱhalusamaipfi yo fhelelaho ya Luisimane-Tshitsonga zwo vha sukumedzela kha u dzhia khaedu. Vho amba uri vha a zwi ḓivha uri arali vha songo zwi ita vhone vhaṋe, vhaambi vha dziṅwe nyambo a vha nga ḓo zwi sendela tsini nga u tenda kana u ṱhogomela nga nḓila i fanaho.
"Ri tenda uri ṱhalusamaipfi iyi i ḓo thusa vhashumisi u davhidzana nga nḓila i bvelelaho na u thusa vhagudi kha u pfesesa thero dzavho na u khwinisa maraga dzavho.Nḓila ya khwine ya u shumisa luambo nga nḓila yo teaho ndi nga u vha na vhukoni ha ṱhalusamaipfi kha masia o fhambanaho," Bila vha ralo.
Tshigwada tshi fulufhela uri ṱhalusamaipfi i ḓo thusa u ṱanḓavhudza mushumo wa Tshitsonga u fhira vhutsila na vhurereli, na u khwaṱhisa u shumiswa hayo kha pfunzo, mabindu, mulayo na saintsi. Vho vha vho ṱuṱuwedzwa u ita uri luambo lu dzule lwo tea, lu tshi khou shuma na u shumisea, u itela u lu thivhela uri lu sa sedzane na u fhela u fana na dziṅwe nyambo nnzhi dza mvelele dza Afrika.
Tshigwada tsha vhadzudzanyi tsho katela Masocha Lubisi, Hlamalani Vukela, Lilian Bilankulu na Mkomati Mongwe. Ipfi ḽa nga murahu ḽo ṅwalwa nga Phurofesa Vho Tinyiko Maluleke, mufarisa mutshutshisi wa Yunivesithi ya Thekinoḽodzhi ya Tshwane. Ṱhalusamaipfi i dovha ya vha na maidioma, mafhungo o vhewaho, maipfi o hadzimiwaho na themo dza musalauno.
"I iledza nyambo dza ḓamuni, ya nanga nṱhani hazwo Tshitsonga tsho ḓoweleaho u itela u vhona uri hu na u tendelana. Kha maipfi a si na ṱhalutshedzelo dzo livhaho, ro katela ṱhalutshedzo kana maipfi o hadzimiwaho," vho ralo.