Tshiṱori nga Victor Mukwevho. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vhathu vha muvhunduni wa Makonde na murangaphanda wavho wa sialala, Vhamusanda Vho Tshinetise Tshedza Ravhura, vho femuluwa nga murahu ha musi khothe khathuli ya Thohoyandou, yo dzulaho khothe ya madzhisiṱiraṱa ya Waterval, yo vha yo no vha khathutshela kha u vha tikedza, vha fhedza zwe vha zwi talutshedza sa "vhupuli ha sialala."
Khothe yo bvisa ndaela ine ya thivhela mupfuluwo une wa khou humbulelwa, Vho Nyadzeni Peter Ravhura, na murangaphanḓa muhulwane wa sialala kha vhupo uvho, Thovhele Midiyavhathu Kennedy Tshivhase, u shuma kana u tendela khumbelo dziṅwe na dziṅwe dzine dza tshimbilelana na u kovhekanywa ha mavu, migodi ya muṱavha, kana maṅwe mafhungo a kwamaho muḓi wa Makonde, nga nnḓa ha musi vho sainiwa nga Vhamusanda Vho Tshinetise Tshedza Ravhura.
Nga Swondaha, mudzulatshidulo wa Muṱa wa musanda Makonde, Vho Fhatuwani Ravhura, vho amba na vhadzulapo vha muvhundu vha fhiraho 3 000, vha tshi zwi bvisela khagala uri khaṱhulo yo vha i ndaela yo livhaho i bvaho khothe, hu si tsheo ya muthu nga eṱhe.
Khaṱhulo ya Muhaṱuli MV Semenya, yo ḓiswaho nga ḽa 18 Fulwi, i thivhela Vho Nyadzeni Peter Ravhura u shuma sa murangaphanḓa kana muvhundu wa Makonde. Khothe yo isa phanḓa na u vha laedza uri vha ṋekedze maṅwalo oṱhe a tshiofisi na zwiṱemmbe kha murangaphanḓa wa sialala vho ṱanganedzwaho nga mulayo. Arali vha kundelwa u tevhedza, mudinda wa khothe vho laedzwa uri vha dzhie zwenezwi zwithu.
Khanedzano ya vhurangaphanda yo thoma nga Fulwi 2014, musi Vhamusanda Vho Tshinetise Tshedza Ravhura vho vhewa sa murangaphanda wa sialala nga Thovhele Vho Tshivhase. Sa vhunga vho vha vha tshi kha ḓi vha vha minwaha ya fhasi, muṱa wa vhuhosi wa Makonde wo vhea Vho Edward Ravhura sa vhane vha ḓi vhuyedza.
Fhedziha, tshigwada tshine tsha khou ṱaṱisana, tshine tsha khou hanedza tsheo iyi, tsho vhea vhuimo hatsho, tshi vusaho khethekanyo na khakhathi, tshe tsha swika nga Ṱhafamuhwe 2023 musi mabindu o vhalaho a tshi vhewa fhasi.
Nga murahu ha dzikhakhathi dzine dza khou ṋaṋa, Muvhuso wa Vunḓu wa Limpopo wo bvisa ṱhanziela ya vhuṱhogwa kha Vhamusanda Vho Tshinetise Tshedza Ravhura, yo gandiswaho kha Gazethe ya Muvhuso nga ḽa 28 Lambamai 2024, hu si na u hanedzwa.
Nga ṅwedzi wa Phando ṋaṅwaha, vhadzulapo vha Makonde, vho ṱanganela nga miṅwe miḓana ya 18 fhasi ha muvhuso wa Tshivhase, vho matsha vha ya Mukumbani Royal Palace u itela u sumbedza u sa shumisa zwavhuḓi zwishumiswa zwa mivhunduni zwine zwa khou humbulelwa.
U tshi khou fhindula kha khaṱhulo ya khothe ya vhege yo fhiraho, Vho Thovhele Kennedy Tshivhase vho khwaṱhisedza uri mbilaelo yo no ḓi ṋetshedzwa. Vha tshi khou amba na vha Limpopo Mirror, Vho Tshivhase vho bvisela khagala mbilaelo nga ha nḓila ye ṱhanziela ya vhuṱhogwa ya bviswa ngayo kha Vhamusanda Vho Tshinetise Tshedza Ravhura.
"A ri nga haneli nga nḓila yo teaho uri vha ranga phanḓa Makonde, fhedzi maitele a fanela u tevhelwa nga nḓila yo teaho," vha ṱalutshedza. "Muhasho wa Vhuvhusi ha Tshumisano, Madzulo a Vhathu, na Mafhungo a Siala (CoGHSTA), khathihi na Khoro ya Mvelele ya Tshivhase na muṱa wa vhuhosi wa Makonde, vha tea u ita maitele o fhelelaho a zwa lushaka u itela u khwaṱhisedza muḽaifa o teaho."
Vho Tshivhase vho pomoka vhaofisiri vha CoGHSTA uri vha fhira kha vhukando uhu ha ndeme.
"Hu na vhaofisiri vha vhuaḓa nga ngomu ha CoGHSTA vhe vha bvisa ṱhanziela vha sa tevheli maitele kana u kwamana na Khoro ya Mvelele ya Tshivhase," vha ralo.
Vho amba uri, hu sa londwi khaṱhulo ya khothe, u vha mulayoni ha vhuhole zwi ḓo senguluswa u bva mathomoni u itela u vhona uri hu tevhedzwa maitele a mulayo na mbetshelwa dza mvelele.
Nga tshifhinga tshenetsho, vhadzulapo vha Makonde vho dzudzanya u isa phanḓa na fulo ḽavho ḽa u vhuisa vhulangi kha zwishumiswa zwapo. Memorandamu wa zwililo u khou lavhelelwa u isiwa kha Union Buildings ngei Pretoria nga ḽa 11 Fulwana, sa tshipida tsha u farana nga vhuthihi nga Makonde na mivhunduni ya 18 nga fhasi ha muvhuso wa Tshivhase.