Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vhagudiswa vha tshikolo tsha nṱha tsha Elim High School vha ri vha kombetshedzea u ḓi thusa kha zwiṱaha zwo pwasheaho vha si na miṋango, u ḓala kha kilasi dzo ḓalaho vhagudiswa, na u guda kha nyimele dzi songo tsireledzeaho dze dza bvela phanḓa lwa miṅwaha. Tshikolo, tshine tsha shumela vhagidiswa vha 2 029 u bva kha Gireidi ya 8 u swika kha 12, ndi tshone tshikolo tsha nṱha tshi re nṱha tshi re henefho fhethu tshine tsha khou ṋekedza zwoṱhe zwa Xitsonga- na vhagudiswa vhane vha amba Tshivenḓa.
Tsho thomiwa nga 1983 Holoni ya Tshitshavha ya Elim, tshikolo tsho pfulutshela fhethu hatsho ha zwino nga 1989. Zwino tshi na kilasi dza tshoṱhe dza 14 na yuniti dzo vhalaho dzo fhaṱiwaho dzo itwaho phanḓa ha tshifhinga dze dza ḓivhadzwa miṅwahani yo fhiraho u itela u leludza u ḓala ha vhathu. Fhedziha, dziṅwe kilasi dzi dzhia vhagudi vha swikaho 82, nahone vhagudiswa vha ri zwivhumbeo zwa themamveledziso zwi a fhisa nga nḓila i sa konḓelelei nga tshilimo nahone zwi fhisa nga vhuria.
Phera dza kilasi dza sumbe i kha vhuleme, i na miṋango yo vunḓeaho, siḽingi dzi siho na mabuli fhasi. Dzinwe adzi na tshedza na u vuḓa musi mvula i tshi na. Tshikolo tshi na zwiṱitshi zwa 10 zwa vhagudiswa - zwiṱanu zwa vhasidzana na zwiṱanu zwa vhatukana - fhedzi a hu na tshithu tshine tsha nga ṱamba zwavhuḓi, nahone vhasidzana vha kombetshedzea u shumisa mabakete u laṱa mathukhwi.
Ndi zwiṱepisi zwivhili fhedzi zwa vhatukana zwine zwa vha na miṋango, zwine zwoṱhe zwa vha zwo pwashea nahone zwo ḓala mabuli. Ahuna zwishumiswa zwa u ṱamba zwanḓa. "Vhunzhi ha vhatukana vha a ṱamba fhedzi kha zwiṱaha ngauri a hu na tshiphiri," ho amba mugudiswa wa gireidi 10 Minkheso Mudaka, we a ṱalusa zwiṱaha sa zwine zwa bvisa vhuthu.
O amba uri vhagudiswa vha anzela u humbela khonani uri vha ime vha linda ngeno vha tshi khou ḓi thusa . "Kilasi nnzhi dzi tou vha mmbi. Zwiṅwe zwifhaṱo zwi khou fhandekana. A hu na mavhone, dziṅwe kamara a dzi na siḽingini, nahone dziṅwe dzi a bvuḓa musi mvula i tshi na."
Muṅwe mugudi, Mpho Mamela, uri zwiṱitshi zwa vhatukana a zwi na mutakalo. "Ri pfa unga ri nga wana malwadze nga u a shumisa. Ri khou ita khuwelelo kha muhasho wa pfunzo uri u fhaṱe zwiṱepisi zwo teaho na dzikiḽasirumuni."
Tshikolo tsho ita khumbelo ya kilasi dzo engedzeaho u swika nga 2007, fhedzi a hu na tshithu tsho bvelelaho. Mudzulatshidulo wa khoro mbusi yatshikolo Vho Katekani Nabela vhari vha khou ṱoḓa nga u ṱavhanya dziṅwe kilasirumu dzi sa fhiriho 20 na zwiṅwe zwishumiswa zwa u engedza. Vho ri: "Khaedu khulwane ndi u ḓala ha vhathu." Dziṅwe kilasirumu dzi khou shumiswa sa dzi stockroom kana ofisi dza tshifhinganyana dzo fhandekanywaho nga dzibodo.
Muambeli wa Muhasho wa Pfunzo wa Limpopo Vho Mike Maringa vho vhudza Limpopo Mirror uri Elim High ndi tshiṅwe tsha zwikolo zwa 48 zwo katelwaho kha mbekanyamushumo ya themamveledziso ine ya langiwa nga kha Trust ya Mveledziso yo Ḓiimisaho (IDT), na Vhafhaṱi vha Isago vho tholwaho sa muṋetshedzi wa tshumelo wa phurofeshinala. Vho khwaṱhisedza uri zwishumiswa zwiswa zwa vhuthathatshili ndi tshipiḓa tsha mushumo.
Vho amba uri tshikolo zwenezwino tsho wana zwidulo zwiṋa zwa u ṱamba na uri ndi vhavhili vha u ṱamba vho ṋetshedzwaho vhadededzi vha 60, vhe vha vha vha tshi kovhelana toilet mbili fhedzi. Muṋeelo wo itwa nga ramabindu wapo Vho Jones Mulaudzi, mulanguli wa Tshumelo dza Masheleni dza Kingpin.
Musi vha tshi vhudziswa uri ndi ngani vhuthathatshili ha vhagudi vhu songo vhewa phanḓa, Vho Maringa vho amba uri zwiṱitshi zwiswa zwi ḓo fhaṱiwa zwi tshi tshimbilelana na maitele a lushaka na zwilinganyo zwa themamveledziso ya zwikolo, zwo ḓisendekaho kha mbalo dza u ṅwalisa.
Vho amba uri mushumo u na mugaganyagwama wa u thoma wa R50 miḽioni nahone yo vha i kha luṱa lwa u pulana, yo no phasa kha vhuimo ha vhuvhili. "U fhaṱa hu ḓo thoma musi tshiṱeidzhi tsha vhuṋa tsho no tendelwa nahone hu ḓo vhewa konṱiraka kha kotara ya vhuraru ya ṅwaha wa muvhalelano u ḓaho," vho ralo.